TRANG HOA BÊN TRỜI CỦA CF&S

HOA BỜ GIẬU

2012-01-04T14:39:00.000+07:00

HOA BỜ GIẬU

(ĐỖ CHU)

Không thiếu những loài hoa vớ vẩn đang bò lan khắp bờ rào bờ giậu nhà ta. Những dây hoa mỏng manh yếu đuối tự trình bày thân phận của mình một cách kín đáo bằng những chùm hoa nhỏ li ti, màu sắc âm thầm càng nhìn càng dễ ưa. Chúng có hương thơm không thì chỉ gió mới biết, những loài hoa dại khó lòng đã có hương thơm, nhưng sao vẫn thấy có đàn bướm bay lên đậu xuống, bướm hoa hoa bướm, hoa bướm lẫn lộn khiến rặng rào xao động hẳn lên.

Một sớm tôi bỗng dừng chân giữa con đường rải đất núi dẫn vào ngõ nhỏ nhà mình, nhòm lâu lâu vào mấy bụi gai vệ đường và bắt gặp những dây hoa đó. Tôi nìn ngắm chúng và tự hỏi, chúng có mặt ở đây tự bao giờ, sao nay ta mới biết và chúng đang thì thầm những gì cùng ta. Đã bao tháng bao năm ta đi về ríu ran chuyện trên đời dưới biển cũng chỉ một lối này vậy mà chẳng một lần ghé mắt để ý đến chúng, tên chúng gọi thế nào cũng không rõ, rất có thể chúng là loài hoa không tên, không ai thèm đặt tên. Hãy nhìn cho kỹ, e ấp mà lại rất tự tin, chúng khác hẳn với loài xấu hổ. Một vẻ đẹp nhũn nhặn không phô phang, một vẻ đẹp không hẹn mùa gặp, chúng sự dung dị kia đã đưa cho nó bước lên một thềm cao của sự thanh khiết mà có lẽ rất nhiều loài hoa khác trên đời phải ao ước ghen tị cũng nên.

Tôi vội lộn trở lại quán nước bên kia đường để hỏi bà cụ đang co ro ngồi trong đó xem người đời gọi nó là thứ hoa gì. Bà cụ ngao ngán nhìn ngó tôi một hồi như không buồn bắt chuyện, lúc lâu bà mới lên tiếng, rõ chán chửa, bảnh mắt đã hỏi những chuyện chẳng đâu vào đâu. Nó là hoa lăng nhăng, hoa bờ giậu chứ còn hoa nào nữa. Mình về gác tía lầu son, để ai bên giậu héo mòn cùng sương. Người vào nước Tấn nước Tần, bỏ em ở lại chịu thân leo rào.

Tôi lại chui vào quán, gọi một bát nước chè xanh cho bà già vui lòng. Tôi bưng bát nước nóng hôi hổi trong tay, đăm đăm ngắm nhìn mái đầu bạc của bà, làn tóc mai phơ phất trong gió lạnh cuối năm. Mùa đông nghe như còn dài, những ngày đông đêm cũng rất dài, tôi ái ngại cho tấm thân gìa nua hiu quạnh. Bà góa chồng sớm, được hai mặt con lần lượt thành liệt sĩ cả rồi. Bây giờ bà sống lẻ loi giữa quê nhà, trong một mái ấm tình nghĩa ba gian trống trải, hàng xóm mỗi người một chân một tay xúm lại vẩy cái hiên rộng ra để mở một quán nước trà xanh.

Biết là bà lại sắp nói “rõ chán chửa”, tôi vẫn cứ đủng đỉnh, đến một lúc, cả hai bà cháu ta rồi cũng lần lượt biến mất, nghĩa là về cõi, nhưng những bờ giậu ngoài kia thì vẫn cứ dửng dưng trổ hoa như thường, bà bảo cháu nói thế liệu có phải là đốc chứng gở mồm gở miệng không? Bà cụ cười rung rinh, bà không mắng mỏ gì tôi mà còn lấy làm mừng như có ai sắp rủ đi hội làng Còng vậy, anh nói chả câu nào bỏ được, những giống mọc hoang đều bền, nó khoẻ lắm, lội ra giữa đồng sâu vẫn gặp, ở nóc cổng làng, ở bậu tường đổ cũng thấy có, nó bò đến khắp cả. Tôi lại nói, khéo bà nhầm với cây chua me đất cũng nên. Bà già gạt đi, có nhà anh mới nhầm với cây chua me đất cũng nên. Bà già gạt đi, có nhà anh mới nhầm, tôi là người ngồi bên những đám hoa bờ giậu cho đến lúc chết, hỏi nhầm sao được. Gió đưa cây cải về trời, rau răm ở lại chịu nhời đắng cay.

Chuyện trò với bà cụ thật suốt ngày không chán, bà thường thích chêm và câu chuyện những vần thơ dân gian, bà là một kho ca dao tục ngữ. Mà câu nào cũng có ý thở than, câu nào cũng buồn buồn cam chịu. Tôi nói với bà rằng tôi cũng chẳng sướng gì, thân tôi lam lũ từ bé, giống như một loài hoa bờ giậu vậy thôi chứ chẳng vương tướng như ai.

Bà già nhìn ra đường, ngẫm nghĩ hồi lâu rồi nói, con người ta mỗi người một phúc một phận, chẳng nên so đọ, mà cũng chẳng biết thế nào là sướng là khổ, cũng chẳng dám chắc đã là công hay là tội, nhiều khi tưởng là công mà hoá nên tội, tưởng vinh mà thành nhục, đến là lắm đa đoan. Liên hoan thợ cấy thợ cày, chúng ông cắt cỏ thì mày tính sao?...

Tôi đã quen ngồi ở nhưng quán nước nhom nhem, đi đâu xa về là chỉ thèm được rủ bạn sà vào ngồi những chỗ ấy, ngồi vạ vật bên những người chẳng cần quen biết, thành thân thiết sau một tuần trà, sau một hơi thuốc lào. Ngồi để nghe những chuyện vụn vặt, nói với nhau những chuyện vụn vặt. Thế thôi. Có lúc tôi lo lắng rồi ra khi phố phường đã thành khang trang thì mấy cái quán cóc kia sẽ phải mất đi. Nhiều thứ khác đến một lúc cũng còn phải dẹp đi huống hồ là mấy quán cóc. Không biết ai đã đặt cho nó một cái tên nghe gợi làm vậy. Những chú cóc ngồi thu lu dưới gầm cầu thang các nhà tập thể, dưới một gốc cây, dưới chân bức tường, dưới hiên hoặc bên một lối đi trong ngõ vắng. Những con cóc ngồi ở khắp các làng quê và trong đủ ngóc ngách các thành phố lớn nhỏ. Âu đó cũng là một biểu tượng nặng kỷ niệm của một quá khứ đang lùi xa trông thấy. Quán cóc không chỉ bán nước trà, khi người ta nói mời bác vào hàng uống nước thì không có nghĩa ở đây chỉ có nước mà còn có đủ hoa quả bánh trái, quả ổi quả hồng, bánh gai bánh gỏi. Cũng như khi người ta mời bác vào xơi nước thì lại còn có ý mời bác vào hàng tôi ăn bát cháo, bát bún măng hoặc nắm xôi. Cho nên chỉ có thể nói quán cóc là rất sinh động.

Nghe nói nhà văn Nguyễn Ngọc Tấn trước lúc trở về mặt trận Nam bộ sáng sáng vẫn hay tìm ra quán nước đầu đường Quán Thánh, ngồi đấy nhâm nha chén trà Thái đặc sánh và đọc cho bằng hết tờ báo vừa in. Ông Tế Hanh của chúng ta cũng vậy, những năm còn khoẻ rất hay ra ngồi ở một quán cóc trước cổng chùa Thiền Quang, ngồi đó uống đúng một chén trà Tân Cương, ăn đúng một cái kẹo vừng và ngậm đúng một điếu thuốc thủ công nhãn hiệu Con gà trống. Lâu dần thành quen, dịp nào thấy ông vắng mặt là bà chủ quán quen hỏi dò, ông ấy đi công tác hay có vấn đề sức khỏe. Bà chủ quán vốn là giáo viên dạy văn học, gia cảnh gặp cơn túng quẫn phải bỏ nghề ra ngồi ở góc chùa, cho nên bà ấy rất rõ thơ ông. Một lần Tế Hanh ngậm điếu thuốc toan rút mấy hào ra liền bì bà gắt, thôi từ nay trở đi ông cứ để tiền ở nhà, ra đây ông muốn uống muốn ăn muốn hút thế nào là tùy, tôi lo cho cả, Hà Nội ta nghèo nhưng không thể để một nhà thơ như ông phải vất vả mãi thế này. Nhà thơ nghe thế chỉ cười hiền lành, còn bà chủ quán thì rên lên xót xa như đang bị xát muối trong lòng.

Rất nhiều nhà văn, kể cả những người nổi tiếng nhất, ít nhiều đều đã từng ngồi bù khú với nhau trong các quán nước đâu đó, duy chỉ có ông Nguyễn Đình Thi là không, không khi nào. Cụ Kim Lân bình luận, đấy là một ông quan. Cụ Nguyên Hồng thì bảo, không phải thằng nào cũng dám ngồi ăn cơm đầu ghế như tao. Còn cụ Tô Hoài thì chỉ vừa nhấm nháp vị trà vừa tủm tỉm cười giữa chúng bạn.

Một hôm cụ Nguyễn Công Hoan ngồi trong quán bực bội kể câu chuyện cụ đến trao gươm báu cho nhà Bảo tàng Lịch sử. Ông cụ về thăm Hải Dương, kiếm được ở nhà nào một thanh gươm cổ, từ đời Lý đời Trần gì đó. Cụ quyết định mang về trao cho Bảo tàng quốc gia giữ. Ấy vậy mà khi mang gươm tới thì cậu thường trực không đếm xỉa gì đến gươm quý, cậu ta gạt phắt nói là sắp đến giờ cơm trưa, chiều cơ quan bận họp công tác thi đua, vậy mai cụ nhớ phải mang gươm đến đúng giờ, còn phải lập biên bản, khai rõ xuất xứ bảo vật, lý lịch người có bảo vật, chứng nhận của địa phương, vân vân và vân vân. Ông cụ ức quá đành ôm gươm quay về. Phải ngay xưa mà xem, ngày xưa gặp chuyện oái oăm như thế là ông đã có ngay một truyện ngắn bi hài chảy nước mắt, mang in báo lấy mấy đồng uống rượu. Ngày xưa cầm bút vui lắm ngồi vào bàn là chữ cứ tuôn tràn ra giấy.

Rồi đến một hôm cụ Hoan quay xè xè cái máy điện thoại cũ mèm gọi tới nhà cụ Tuân, hẹn gặp nhau tại trụ sở Hội Nhà văn lúc đó còn ở đường Nguyễn Du. Cụ Tuân tức thì mò xuống cầu thang thủng thẳng bước ra đường, miệng cắn tẩu tay chống can. Cụ Hoan đến trước ngồi đợi bạn trong mảnh sân trải sỏi trên một chiếc ghế đá bên cạnh gốc thiết tùng cổ thụ, hai tay ôm khư khư thanh gươm báu gói trong tờ báo cũ. Đợi khi cụ Tuân đã yên vị, cụ Hoan nói, tôi mang biếu ông vật này là vì biết ông là người am tường sử sách, vật quý phải tầm quý nhân. Cụ Tuân gật gù cười mở gói báo lấy thanh kiếm ra ngắm nghía lúc lâu. Quý lắm đây, thập tải luân giao tầm cổ kiếm, gọi nó là đoản kiếm hay là một thanh quất cũng được. Này, nếu bây giờ ta buộc nó bên sườn mà đi ra ngoài kia rất có thể sẽ bị huýt còi giữ lại, không khéo còn bị lôi vào hỏa lò thẩm vấn ấy chứ, là vị họ nghĩ mình là ninza cũng chưa biết chừng. Dẫu sao anh đã có lòng thì tôi cũng cứ xin giữ hộ anh. Vua Sở đánh rơi cung người Sở bắt được cung, cũng không đi đâu mà bảo là mất. Đó là một thanh kiếm ngắn han gỉ lỗ chỗ như những mụn ghẻ.

Đến ngày Sài Gòn giải phóng cụ Tuân là một người của cơ quan có mặt trong đó sớm nhất, cụ Tô Hoài phải năm hay sáu năm sau mới thấy vào. Với nhà thơ Chính Hữu thì lại phải mười năm sau nữa, tác giả Ngọn đèn đứng gác khi ấy mới có dịp tới Sài Gòn nhân chuyến đi tổ chức buổi gặp gỡ của các nhà văn cựu binh Việt – Mỹ. Anh em văn nghệ giải phóng đón rước cụ Tuân nồng hậu như đón một người anh cả. Hội Văn nghệ thành phố lúc đó vừa ở rừng ra được bố trí đến tiếp quản một ngôi nhà Tây cổ, trong một khu vườn đẹp. Lúc họ dọn đến trong buồng khách vẫn đang bày nguyên vẹn đôi lọ lục bình cao và cũng lại có một thanh gươm treo trên tường. Để có thêm chút tiền sửa mấy cánh cửa ra vào, anh Viễn Phương đã nhờ anh Quang Sáng đi tìm cho một người sành chơi đồ cổ đến khuân những thứ đó đi hộ. Hai chiếc lục bình được mang đi luôn riêng có thanh gươm là còn ở lại. Hình như nó còn muốn đợi một quý nhân nào đó nay mai sẽ đến. Rồi người ấy đến thật, đấy chính là cụ Nguyễn Tuân chứ không ai khác. Ngồi chưa nóng chỗ cụ đã đòi mang gươm xuống để cụ thậm định. Anh Viễn Phương thật thà nói luôn, đây là ngôi nhà bố mẹ Nguyễn Văn Thiệu, ngày ông ta lên tổng thống có người đã làm một chiếc kiếm mang đến tặng, nay anh vào chơi trong này xin được tặng anh để anh mang về Hà Nội làm kỷ niệm. Cụ Tuân chép miệng bảo, thanh gươm quyền lực là nó đây, thôi được để hôm nào mình ra thì nhớ nhắc mình đem về. Đời mình nghĩ cũng lạ, toàn được nhận những gì người ta muốn vứt đi.

Tôi vốn là một anh thất học cho nên đã xem những buổi ngồi như thế ở các quán nước là trường học của mình. Nói như M.Gorki thì đấy là Trường đại học của tôi. Cũng cụ Nguyễn Công Hoan đã kể, cụ Trần Trọng Kim vốn là một Thanh tra tiểu học thời Tây, sau đó ra làm Thủ tướng. Lúc bãi chức có bờ báo đến phỏng vấn xin cụ kể cho một chuyện gì thật đặc biệt trong mấy tháng giữ chức Thủ tướng, cụ nghĩ một tí rồi bảo, có chuyện này, tôi thấy lấp ló sau mỗi thằng quan An Nam đều có một tên ăn cắp vặt. Ở một bài trước tôi từng đã nhắc đến ngôi đền Ngọc Liên với mấy cây làn cổ thụ, từ lâu rồi chỗ đó đã có một đôi vợ chồng mở quán nước. Trong chiến tranh tôi có đôi lần tạt vào đó ngồi chuyện trò với nhà chị chủ quán. Chồng chị là bộ đội miền Nam tập kết, quê vùng Bình Định, chuyển ngành ra làm ở thương nghiệp thành phố. Còn chị vốn mồ côi cha mẹ, quê đâu giờ không nhớ nổi, chỉ biết là làng mình nằm ven một con sông đỏ nặng phù sa, trước làng có một cái cổng rõ lớn, trước cổng lớn là một cây gạo lớn, đêm đến hoa gạo rơi lụp bụp như có ma ném trộm. Cưới nhau xong anh đòi chị phải dẫn đi tìm quê, phải cố tìm về quê hương lấy một lần, dẫu sao cũng là đã lấy được một cố gái xứ Bắc, tự hào lắm chứ, từ thời Quang Trung tới giờ tính ra đã có mấy ai. Anh sắm một chiếc xe đạp mác Phavôrít, râu dài thì mặc râu dài, có phavôrít có đài sau lưng.

Còng lưng đèo vợ suốt mười ngày phép, tạt xuống làng này tạt vào xóm nọ, hỏi han khắp già đến trẻ nhưng xem ra càng đi càng thêm tù mù. Họ đi dọc đê sông Hồng, sông Thái Bình, rồi vòng vào sông Luộc, vòng lên sông Kinh Thầy. Bị bắt giữ một lần ở một làng cũng thấy có cây gạo trước cổng lớn, du kích làng ấy nghi hai vợ chồng là biệt kích trá hình, rủ nhau trinh sát vẽ địa đồ quân khu Tả Ngạn. Đến lúc được thả ra thì ngoài trời đã sắp tối, hai vợ chồng giục nhau cứ đê lớn mà đạp tháo thân, lúc ấy mới nhớ là từ sáng vẫn chưa có gì lót dạ. Qua một điếm canh đê mừng quá vì thấy trong điểm đang có bà cụ ngồi bán hàng nước. Bà cụ hiện ra như bụt hiện không bằng. Họ ngồi bóc trứng vịt luộc, mỗi người bóc năm, sáu quả, chấm muối ớt ngon hơn mọi cao lương mỹ vị. Hỏi ra mới biết sắp về đến đất Hưng Yên. Bà cụ nghe hết nguồn cơn thì thờ dài, tình cảnh hai người như thế là càng tìm càng xa xăm, thôi hãy bảo nhau mà quay lại thành phố từ nay đành lấy tổ quốc làm quê hương, ngay tôi cũng vậy, bảy mươi có lẻ rổi mà nào rõ quê cha đất tổ là đâu, lạc đến đây thì bám lấy đây mà sống.

Sau ngày đất nước thống nhất lại đến lượt chị đòi anh đưa mình về thăm quê chồng lấy một lần. Thấy vợ giục mãi không đành, anh phải nói thực, chính anh cũng không còn cha mẹ, lang thang từ tấm bé, vùng quê anh những dừa là dừa, chỗ nào cũng dừa, vườn nọ liền vườn kia, trước ngày vào bộ đội anh là thằng bé hái dừa thuê, anh leo thoăn thoắt lên tít ngọn dừa cao, chuyền nhảy từ ngọn cây này qua ngọn cây khác, một chiếc quần cộc mặc quanh năm suốt tháng và một con dao dài gài ở sau lưng, vậy đó. Mỗi khi tưởng tượng đến quê hương là anh chỉ biết nghĩ đến những vườn dừa ấy mà thôi. Lấy nhau đã mấy mươi năm, đến hôm đó anh mới thấy chị khóc, chị ôm lấy anh mà khóc.

Ôi chao những chuyện quán xá, có mà kể cả ngày không hết, đã quá nửa đời người tôi ngồi đó nghe bàn dân thiện hạ nói, đủ thứ người sang có hèn có, nói suốt năm suốt tháng, nói từ buổi chiến tranh qua buổi hòa bình, nói từ thời tiến lên chủ nghĩa xã hội đến thời đổi mới lao vào kinh tế thị trường, từa thuở thế giới hai phe bốn mâu thuẫn đến thuở thế giới hội nhập phát triển, từ lúc tóc còn xanh nay tóc đã bạc, vậy mà câu chuyện vẫn chưa hết, chưa bao giờ hết, không thể nào ghi kịp và tôi vẫn cứ ngày ngày tìm ra các quán nước tiếp tục lắng nghe, tiếp tục nhớ lại và nghĩ ngợi mung lung. Tôi thấy đời mình xam ra vẫn còn may mắn hơn chán vạn người khác, đời mình chưa đến nỗi nào.

Năm ấy tôi tròn hai chục tuổi, đã có hai tuổi quân, một đêm theo đơn vị kéo pháo ra ga Vĩnh Yên chuẩn bị lên tàu vào bảo vệ cầu Hàm Rồng thì được lệnh ở lại, về Hà Nội nhận nhiệm vụ mới. Người cán bộ được cấp trên cử đi tìm tôi hôm đó là một sỹ quan làm công tác tổ chức, đến lúc đó anh đăc sắp có hai chục tuổi quân. Gặp tôi là anh lôi đi ngay, không cho tôi kịp chào bạn bè một câu.

Anh hỏi, chú đói không? Tôi nói, tuổi em lúc nào chả đói. Anh lại hỏi, bà cụ chú đang sống bên Bắc Ninh? Tôi vâng. Được, bây giờ ta ra phố kiềm cái gì cho vào bụng, vừa ăn vừa bàn công việc.

Lúc bấy giờ tìm một hàng ăn vào ban ngày đã khó nói gì là đêm, loanh quanh hồi lâu trong mấy phố vắng không đâu có ánh đèn, bảo nhau mò ra một xóm ngoại ô. Đến đấy thì gặp một bà cụ ngồi bán cháo gà. Anh rút tiền mua hai bát cháo có rắc nhúm thịt gà xé tơi như bông. Húp xong bát cháo, uống vội hớp nước vối anh dặn tôi, cho chú về qua nhà ba ngày, sau đó phải có mặt ở trạm khách quân chủng, nhớ đấy. Tôi sẽ ra đón chú. Bây giờ ta tạm chia tay, tôi tranh thủ đạp xe về thăm vợ con ở Tuyên Quang, chú nhận lệnh về Hà Nội còn tôi đã nhận lệnh phải đi tuyến trong.

Chúng tôi cùng đứng dậy chào bà cụ đang ngồi ôm nồi cháo bên ngọn đèn hạt đỗ gọi là đèn chai. Một cái chai được cắt đít chụp vào ngọn lửa. Một túp lều cóc che bằng mấy tấm liếp sơ sài, mái lớp mấy vỉ lá mía khô. Một rặng tre um tùm kẽo kẹt kêu trong đêm.

Ba hôm sau tôi có mặt đúng hẹn ở Hà Nội, người ra đón tôi về đơn vị mới lại không phải là anh mà là một người khác. Anh ấy đã vào mặt trận. Ngày tôi vào công tác trong Trường Sơn thì biết anh có mấy năm làm chính ủy một trung đoàn pháo phòng không bảo vệ tuyến đường 20, nhưng anh đã hy sinh trong một trận đánh gần ngầm Cà Roòng. Tôi chưa bao giờ quên anh, chưa bao giờ quên cái đêm hai anh em đã ngồi trong quán nghèo sau lũy tre già của một thị xã trung du. Một mái lá xa xa gần gần trong một đêm xa xa gần gần. Những bóng người thấp thoáng, những bóng tháng năm thấp thoáng tôi gặp tôi đi.

Càng sống càng mang nặng cảm giác mắc nợ. Nợ đời, nhìn ra tất cả đều đã lấm láp. Đêm nằm trằn trọc khó ngủ, tôi mong sẽ có một lần được trở lại giấc mở của tuổi thơ. Bà lão ngồi trong một máo lều dưới bóng cây đa cổ tích, mau mắn xếp những trái thị chín vàng lên mặt chõng, vó ngựa gõ dập dồn và chị Tấm từ sau khung cửa khoan thai bước ra trong xiêm áo ngày hội. Rồi bàn chân con gái ngượng ngùng ướm lên chiếc hài vương giả. Bóng chị đi ẩn hiện sau bờ giậu đầy bướm hoa, mùi thị chín ngào ngạt một cùng non nước.

Có một mùa hạ năm ấy giờ nhớ lại vẫn thấy rất gần, tưởng mới hôm qua. Tôi ngồi trong một quán vắng. Rặng bàng phủ lá mướt xanh như nhung như lụa. Những vệt nắng luồn qua các tán lá um tùm, vỡ loang lổ khắp mặt hè. Từ trong ngõ lại nghe có tiếng guốc mộc gõ lách cách. Rồi một anh chàng hiền lành, mặt mũi trắng trẻo khôi ngô hiện ra, đôi môi đỏ như thoa son, nhưng mép lại có để ít râu lún phún, hai con mắt nom mơ màng như chẳng buồn nhìn ai. Anh ta chẳng nói chẳng rằng, tự tay kéo chiếc ghế ngồi xuống, những ngón tay thon dài như ngón tay con gái búng nhẹ vào cây đàn guitar và cất giọng hát luôn. Càng hát càng vang, càng xa, tiếng hát trong vắt rung lên thổn thức như muốn hút lấy hồn người nghe. Anh mong chờ mùa thu, trời đất kia ngả màu xanh lơ, đàn bướm kia đùa vui trên muôn hoa bên những bông bồng đẹp xinh. Anh mong chờ mùa thu dìu thế nhân dần vào chốn thiên thai và cánh chim ngập ngừng không muốn bay, mua thu quyến rũ anh rồi. Mây bay về đâu cuối trời, mưa rơi làm rung lá vàng, duyên ta từ dây lỡ làng, còn đâu những chiều dệt cung đàn yêu. Thu nay vì đâu nhớ nhiều, thu nay vì đâu tiếc nhiều, đêm đêm nhìn cây trút lá lòng thoáng rộn ràng ngỡ bóng ai về. Anh mong chờ mùa thu tà áo xanh nào về với giấc mơ, màu áo xanh là màu xanh chót yêu người mơ không đến bao giờ!...

Tôi đã được nghe nhiều đoàn văn công hát, nhưng chưa hề gặp một giọng hát nào đẹp đến thế, có sức lay động nhiều đến thế. Đấy là hôm trước ngày tôi xa Hà Nội để vào tuyến lửa. Mùa hạ năm sau tôi lại quay về, ngồi nguyên chỗ ấy đợi người con trai kia ôm đàn hiện ra. Bà lão ngồi trong quán thấy vậy thì nói bâng quơ như để báo tin cho tôi biết, đi tù được mấy tháng nay rồi, đang thời chiến mà hát nhạc vàng là đều mời đi lao động cải tạo tuốt lượt. Tôi không dám bàn gì về chuyện ấy, chỉ thấy có đôi chút chạnh lòng mà thôi. Rồi sau chiến tranh từ Sài Gòn ra tôi lại tìm về nơi ấy, bà lão vẫn ngồi ở đấy nhưng vị trí có dịch ra một góc khác, bà cụ nói, gốc bàng nào cũng mát, đã gọi là quán cóc thì nay xó này mai xó kia cũng là chuyện thường tình. Có con cóc nào ngồi mãi một chỗ, nó nhảy luôn đấy. Rồi bà chép miệng, lại ngửa lên trời mà nói bâng quơ, ở tù ra hóa thằng ngớ ngẩn, quên cả lối về nhà. Mẹ chết đã mấy năm rồi mà vẫn chả rõ, cũng không thèm hỏi han ai, chỉ ngồi đực ra đấy mấp máy môi như đang thì thầm với ma vậy. Mấy tháng nay bỏ đi đâu có ai biết, thế là hết hát với chả đàn. Đàn hát đúng là một cái tội ở đời. Người ấy hỏi ra là con cầu tự, thời con gái hiếm hoi bà mẹ phải lặn lội lên mãi đền Sòng Bắc Lệ mới xin được một mụn. Con trai đi tù bà mẹ buồn bã mà chết. Ngôi nhà trong ngõ được khu phố đứng ra, trao cho anh công an khu vực vác vợ đến ở. Dạo bà cụ sắp mất dân phố đều thấy vợ chồng nhà ấy đi lại chăm nom như con cái trong nhà, hôm cử hành tang lễ họ đeo khăn tang, tay cầm khăn trắng quệt nước mắt. Rõ tội, thế cũng là đỡ tủi cho người nằm xuống.

Giọng bà cụ đều đều, bà kể lể như một kẻ vô hồn khiến tôi nghe mà thấy lành lạnh. Anh bạn tôi làm nghề viết sử có lần đã tâm sự, nhiều lúc tưởng mình đang chép sử mà thật ra là đang xóa sử, vừa đi vừa xóa lịch sử cũng chưa biết chừng. Lại có người thấy lòng mình nói thế thì miệng thốt ra thế, chả quan điểm quan điếc gì, vậy mà những điều họ nói vẫn rất lịch sử. Lịch sử là gì rất thật mà cũng rất lắt léo, hiểu nó khó, đọc thì dễ, thuộc rồi mang chép lại càng dễ. Phải lấy lòng ra mà đo, phải có trí tuệ sáng láng và cân bằng để mà nhận đúng nó. Lịch sử một dân tộc chính là đời sống của dân tộc đó, nó giống như một tảng băng đang trôi ngoài khơi, cần phần nổi dù lớn đến đâu cũng chưa là bao so với phần chìm trong nước, phần chìm trong nước chính là phần lịch sử đang nằm trong trí nhớ của nhân dân, cái đó mạnh hơn và lâu bền hơn mọi bộ sử đã có và sẽ có.

Trí nhớ của nhân dân là kho lẫm tiềm tàng đời này qua đời khác, đến một lúc lịch sử hóa thành giai thoại, hóa thành huyền thoại cổ tích, hóa thành tượng đồng, bia đá nghìn thu còn đứng đó, nằm đó, và loài hoa bờ giậu bò, bấu bám lên đó ngày tháng điểm tô.

Đối với tôi nó là những loài hoa vất vưởng nhưng tình sâu nghĩa nặng, nó tưởng trưng cho những gì được xem là gần gũi, gắn bó suốt cuộc đời tôi. Cụ Chu Mạnh Trinh một nhà văn hóa lớn thời Nguyễn, từng đỗ đầu một khoa thi Đình đã gửi lại bút tích của mình bằng một đôi câu đối: Chi lan nhập thất phong hòa cửa mị bất văn hương, Mai trúc hoành song nguyệt lãng mãn hoài kham tác bạn. Hoa Chi hoa Lan đưa vào nhà gió thổi chan hòa lâu ngày rồi cũng không còn nhận ra hương thơm đâu nữa, Mai Trúc nằm ngổn ngang ngoài khung cửa trăng soi vằng vặc rồi cũng chả thể đứng mãi ở đấy được với nhau. Những gì bền vững đều là những cái quen lam lũ phong trần, người cũng vậy, vật cũng vậy mà cỏ cây cũng vậy. Các nhà khoa học xưa nay muốn gọi sự vật đúng với tên của nó. Trong khi người đời thích ví von những thứ đẹp đều phải đẹp như hoa trên cành, làng lúa làng hoa, nước non hoa gấm, thì họ lại bảo hoa chẳng qua cũng chỉ là bộ phận sinh dục để duy trì nòi giống, rõ nhất là ở thực vật.

Các nhà thơ cũng không vừa, Nguyễn Du từng viết, Chơi hoa nên phải đánh đường tìm hoa, nước vở lựu máu mào gà, đem vào chiêu tập lại là còn nguyên. Ca dao kể lể toàn những hoa và nụ, Trèo lên cây bưởi hái hoa, bước xuống vườn cà hái nụ tầm xuân, nụ tầm xuân nở ra xanh biếc, em lấy chồng rồi anh tiếc lắm thay.

Trong ý nghĩa văn hóa, mỗi dân tộc đều có một bờ hoa tư tưởng, bờ hoa của nghệ thuật và văn học. Ở đó những khuôn mặt trí tuệ ẩn hiện, những hình hài nhân cách ẩn hiện, những tình yêu thương ràng bện như những vồng hoa rầu rãi trong mưa nắng thời gian, ta gọi chung cho nó một cái tên là hoa bờ giậu.

LÒNG NHƯ HOA MUỐI BAY

2012-01-03T11:35:00.002+07:00

Có lần, sau khi đọc bài viết "Mười năm xưa đứng bên bờ giậu", Vườn Hoa nhắn hỏi: CF à, đã từng đứng bên bờ giậu, thế có biết hoa muối không?

Hãy đọc cùng mình, Vườn Hoa nhé.

"Tháng giêng bắt đầu đi qua ngàn lá. Mùa xuân về trên cây, để sáng nay em trở giấc mơ hoa nồng nàn trong im vắng. Phố Huế về đêm tràn đầy hương sắc. Hoa ngọc lan nở e ấp, cho hương bay để nhớ những ngày đã xa. Và ngàn ngàn cây hoa muối vương mang màu xanh ngọc gợi niềm xa xôi.

Như thế ... ấy là khi trời đất giao mùa ...!" (trích "Nhớ Huế")

Trời đất chuyển mùa, hoa nhãn, hoa chanh, hoa vải... trong vườn nhà ai đua nhau nở rộ cứ như thể đây là cơ hội cuối cùng được tri ngộ cùng mùa xuân. Xung quanh, nghe chừng tình thương yêu chợt đến. Dịu dàng như hương hoa trái, mềm mại như những bàn tay trẻ thơ, lại ram ráp niềm hạnh phúc. Mùa này cũng là mùa Bích Hợp (Bischofia Javanica) nở hoa. Người miền Bắc gọi Bích Hợp là cây Nhội Tía, còn người xứ Huế gọi Bích Hợp là cây muối. Hình như nhạc sĩ Trịnh Công Sơn từng nói, ngày xuân, sau sắc hoa mai vàng, chính những cây muối trên phố dài đã làm nên một mùa hoa khác, nối tiếp sự đài các lộng lẫy vương quyền của mai bằng một vẽ đẹp bình dị riêng chỉ có ở loài cây lưu niên trổ hoa xanh ngọc tạo nên sắc Huế.

Tôi chưa có dịp hội ngộ hay thưởng cái "cảm thức Huế" ấy đâu, nhưng ở ngay giữa Sài Gòn này, phía chênh chếch góc công viên Bách Thảo nhìn lên - xa xa dưới ánh đèn vàng trên phố, hoa muối giống như những chồi tơ mịn nõn nà màu lộc mới, rất dễ khiến lòng ai rưng rưng nhớ hoài, mơ hoài một lần gặp gỡ, vương vấn hương bay trong mùa hoa rơi rụng sẻ sàng. Nhón tay khẽ hái chùm hoa muối rồi nhẩn nha tách bóc từng chiếc một, sẽ thấy mỗi đóa hoa li ti mang hình một ngôi sao năm cánh le lói như sao Hôm, sao Mai ở cuối trời xa. Cái đẹp của hoa muối là cái đẹp của bầy đàn. Từng nụ hoa nhỏ đơn lẽ trông rất bình thường, nhưng khi hoa kết thành chùm biệt chu màu xanh non líu chíu bỗng cảm như mang lại một niềm hi vọng nào đó, mơ hồ thôi, nhưng thổn thức, đầy căng sau ngực áo phập phồng. Màu xanh ấy, có lẽ chỉ nên so sánh với màu lá chuối non mọc lên từ mảnh vườn sau nhà ngoại. Ở đó, màu xanh cứ xanh hoài, khắc khoải ngày đêm pha lên nền trời hòa thành nỗi nhớ không tên gọi.

Nghe mẹ kể lại, ngày xưa, Huế từng có những con phố chạy dài trồng mỗi loài cây muối như phố Hùng Vương đoạn từ ngã sáu về chợ An Cựu, phố sương mù Đoàn Thị Điểm đoạn trước cửa Hiền Nhơn, phố Lê Lợi đoạn trước trường Quốc Học... Còn bây giờ, nghe nói ở Đà Lạt cũng có trồng nhiều cây muối lấy bóng mát rất đẹp, nhưng vì lạ đất, lạ nước nên chỉ vài cây nở hoa đơn lẻ dọc con dốc nhỏ Đinh Tiên Hoàng, hay âm thầm đứng nép một góc trong vườn Bích Câu. À mà không, hình như trên phố Hai Bà Trưng cũng có một cây muối già trên trăm tuổi, thân đầy địa y và rêu phong, sống qua bao nhiêu bể dâu nhưng vẫn chưa hề tàn tạ bởi thời gian. Không chỉ cho hoa thơm và quả mặn, cây muối còn dành lá lại cho đời làm thuốc. lá muối dùng để trị nhiều bệnh thông thường như bệnh ngoài da, u nhọt, phù thủng, bạch huyết, đường ruột, thấp khớp... Lạ một điều, lá muối non xanh đã đành, lá già cũng vẫn có màu xanh, nhưng xanh nhạt. Chỉ đến lúc rụng mới ngả sang màu đỏ vàng. Lúc ấy, nhặt chiếc lá với những đường gân xanh chi chít, xoay xoay trong lòng bàn tay mới giật mình thấy mặt lá sao mà giống mặt người ưu tư, bất hoạt.

Đặc biệt cây muối còn quý ở hương thơm bởi đó là loại hương khiêm nhu. Ban ngày, phải thật tĩnh trong lòng mới nghe thấy được. Từ nữa đêm hoa nở mạnh hơn, hương hoa vì thế cũng theo gió tỏa bay thơm ngát cả một khoảng trời. Hương hoa muối quyện với sương mù thấm vào lòng phố và ở đó, luẩn quẩn, bịn rịn cho đến sáng hôm sau. Buổi sớm mai khoác chiếc áo len ra đầu ngõ, cứ ngẩn người hít cho đầy hương hoa. Chao ôi, sao lại có mùi hương như thật như không thế này. Hương bay mờ mờ theo dấu hoa rơi, hương lãng đãng gần xa như một giấc mơ hư ảo. Giác chiều, hương hoa tản mác dần, chỉ còn lẫn khuất sau những tà áo lụa mềm mại bay bay như lưu giữ một niềm riêng tư ướp đẫm lời của nắng.

Mùa muối ra hoa cũng là mùa chim rừng tận đại ngàn kéo nhau về phố. Chim sâu ri cánh xanh, chim chào mào má đỏ, chim chăn vịt mũi đen... kéo thành bầy lang thang qua từng con phố, tìm về dưới tán cây muối đang nở hoa để đợi ngày muối chín. Lúc này, thành phố đầy tiếng chim. Chim bay đan xen thành đôi lứa, líu ríu kêu thương trên những cành cây xanh lá. Nhiều loài chim rất thích ăn hoa muối. Hoa có vị chát ngọt của muối bể pha đường, ngai ngái thơm. Đó là vị mặn thực sự của cuộc đời được chắt lọc từ trăm ngàn nổi đau của đất. Cứ vào mùa muối chín, chim về phố nhiều thêm. Chúng bay từng đàn rợp trời rồi đậu bình yên trên những cành muối, ăn say sưa thứ trái màu nâu đất ngọt mặn mòi như thứ rượu vang lên đúng độ, nồng nã.

Mỗi mùa cây muối đơm hoa tôi lại thích vẩn vơ ra phố, đi hoài, tìm hoài trên những con đường có rất nhiều cây xanh, hằng mong gặp lại bóng dáng của những đóa hoa li ti vô cánh rụng tơi bời và đàn chim thiên di trên những chùm hoa màu lục bảo. Để rồi, bất chợt khựng lại trước hàng lá xanh non nào đó mà thấy xao xuyến một nỗi lòng riêng tư quá đỗi. Dường như, lúc đó, mùa xuân không bao giờ ra đi và chưa từng có những ngày đông lạnh tê tái lòng. Chỉ khi qua phút bàng hoàng, bần thần nhìn lại, mới thấy thoáng trong thinh vắng có cánh chim trời đã cuối đường bay …

HOA MUỐI

2012-01-01T15:27:00.000+07:00

CÂY MUỐI ỞHUẾ LÀ CÂY GÌ?

Đỗ Xuân Cẩm

Lâu nay,khi tìm hiểu về những con đường ở Huế đã từng một thời mang tên cây, người tathường bắt gặp đường Hàng Đoác (nay là Đống Đa), đường Hàng me (nay là Phạm NgũLão), đường Phượng Bay (mãi đến bây giờ vẫn có hai luồng ý kiến, một cho rằngđó là đường Lê Duẩn, đoạn từ cầu Phú Xuân đến cầu Bạch Hổ, và một cho rằng đólà đường Đoàn Thị Điểm)... Tôi cũng không dám cả quyết được rằng ý nào khớp vớithực tế ngày xưa, bởi lẽ mãi đến năm 1959, khi cắp sách vào lớp 6 trường HàmNghi tôi mới bắt đầu tiếp cận được hai con đường này. Nhưng trong kí ức tôi vẫncòn in rất rõ, suốt bốn năm học, hằng ngày rảo bộ đến trường dọc hết con đườngĐoàn Thị Điểm, dưới hai hàng cây muối tỏa bóng mát rười rượi, một kỷ niệm tuổihọc trò đã hình thành trong tôi, đó là những cuộc tập trận bằng súng hóp bắnđạn trái muối xanh, vừa bắn vừa nhấm nhi một cách thú vị... Và lúc ấy, thật rachúng tôi cũng chẳng nghe được người lớn gọi con đường này là Phượng Bay hayHàng Muối, mà chính bọn chúng tôi đã tự đặt cho nó cái tên đường "Hàng Muối"để tiện hẹn hò hái trái tập trận.

Rồi cái tênđó cũng đã đi vào lãng quên khi chúng tôi kết thúc cấp học, mỗi đứa một phương.Đến ngày vào Đại học, khi tiếp cận học phần phân loại học thực vật, tôi lại códịp tìm hiểu trở lại cây muối, nhưng dưới những cái tên hoàn toàn xa lạ với Huếnhưng phổ biến hơn đối với cả nước, đó là nhội, nhội tía, bích hợp..., và saunày bước chân đến đất Quảng Bình, tôi lại được biết thêm một tên mới rất địa phương,như người Huế gọi muối vậy, đó là lội.

Muối là mộtloài cây gỗ lớn rụng lá theo mùa, lá kép 3 lá chét với kích cỡ và sắc màu thayđổi tùy thuộc vào môi trường đất nơi nó sống và luôn chuyển thành màu đỏ trướclúc rụng rơi. Những nơi đất dày, ẩm mát, lá muối dày và lớn, màu xanh thẫm; ngượclại ở những nơi đất cằn và khô lá muối mỏng hơn, màu xanh vàng. Ở Huế, cây muốiđược trồng làm cây bóng mát rất sớm, nhiều cây đến nay đã trở thành cổ thụ. Vìcây dễ trồng, lại tỏa bóng tốt, kiểu dáng cây và vòm tán đẹp nên nó được trồngkhá nhiều trên các vỉa hè đường phố và công viên, công sở... chứ không riêng gìở đường Đoàn Thị Điểm. Gần đây, Trung tâm Công viên Cây xanh cũng đưa trồng ởvỉa hè của một số đoạn đường mới cải tạo, bước đầu tạo thành dải thuần loại kháđẹp như ở đường Hùng Vương chẳng hạn. Khuôn viên công sở, trường học cũng là nơithường có nhiều cây muối, điển hình là ở trường Quốc Học và Hai Bà Trưng hiệncòn những cây muối cổ thụ to cao hơn hẳn cây ở các trục đường.

Muối thuộchọ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với tên khoa học là Bischofia trifoliata, hay còn đượcgọi là Bischofia javanica; tên tiếng Anh là Bishop wood, Java wood, Java cedar;phân bố tự nhiên ở Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ, Malaysia, Thái Lanvà Việt Nam.

Ngoài khảnăng tỏa bóng, cải thiện môi trường và tôn tạo cảnh quan đô thị, muối còn cónhiều tác dụng hữu ích khác nữa.

Lá muốichứa nhiều vitamin C, caroten và nhiều chất dinh dưỡng khác, nhiều nơi người tadùng chồi non, lá non làm rau để xào hoặc nấu canh ăn, cũng có nơi người tadùng lá để ăn gỏi cá. Lá già và vỏ thân có chứa nhiều tanin được dùng để nhuộmhoặc sắc lấy nước để ngâm chữa được mụn nhọt, lở loét, khí hư, viêm ngứa âmđạo. Lá khô sắc uống chữa được tiêu chảy; ngậm trị được răng, lợi sưng đau,viêm họng. Ở Trung Quốc, lá muối được dùng để điều trị viêm nhiễm đường tiêuhóa, cam tích ở trẻ em, viêm hầu họng, cũng dùng ngoài để trị mụn nhọt, lởngứa; vỏ thân và rễ được dùng trị phong thấp.

Quả muốicũng có nhiều vitamin C, ăn được, khi còn xanh ăn hơi chua chua, khi chín ănngọt, tuy nhiên thịt quả rất mỏng nên chỉ có trẻ con dùng ăn chơi.

Gỗ muối màuđỏ, thớ mịn, nặng và bền, chịu nước, không bị mối mọt, dùng làm cầu, đóng tàuthuyền, xe cộ, làm trụ mỏ, cột nhà, ván sàn...

Muối làloài cây quen thuộc, thường mọc tự nhiên ở ven khe suối, dễ nhân giống bằnghạt, sinh trưởng nhanh, thích tầng đất dày, ẩm mát và ưa sáng. Đây là một nguồngen thích hợp góp phần lục hóa đô thị, cần có những nghiên cứu cụ thể nhằmthiết kế trồng không chỉ để tạo bóng và tôn tạo cảnh quan cho vỉa hè đường phố,công viên mà cho cả khuôn viên công sở, trường học...

HOA BẰNG LĂNG MÀU ĐỎ?!

2011-12-24T07:32:00.003+07:00

Đúng ra mình không đưa bài viết này lên vì mình không có thời gian, và nếu có, cũng không dành cho hoa bằng lăng vì không thấy hứng thú với loài hoa này lắm. Thế nhưng trưa nay sang nhà anh Thanh Vân chơi, thấy anh ấy viết bài HOA BẰNG LĂNG MÙA ĐÔNG lại mô tả cánh hoa màu… đỏ, “Hai hàng cây bằng lăng/ chạy dài hai bên phố/ những chùm hoa đỏ lửa/ ngỡ như hè chưa qua …” (!?) Mình ngạc nhiên quá. Nếu mình không nhầm thì bằng lăng thuộc họ Tử Vi, có nguồn gốc từ vùng nhiệt đới Nam Á, được trồng nhiều nhất là ở Ấn Độ. Hoa màu tím đậm nhạt tuỳ vùng, mỗi hoa có chừng 6 cánh, nở vào mùa hè. Hay loài hoa bằng lăng ngoài Hà Nội hoa màu đỏ nhỉ?

Nghĩ đến cảm nhận mới đây của cô bạn VH về hoa Vông vang “CF à, cái ông viết bài Hoa Vông Vang ấy, không biết ông í quan sát kiểu gì mà viết “Hoa Vông vang nó khép rồi tàn để sớm ngày mai lại nở ra em ạ” (!?). Cái hoa ở chỗ khác nó mới thế chứ hoa vông vang đã tàn còn nở ra gì nữa, tả thế là sai toàn bộ, sai cả thời điểm cúp lẫn nở.” Cô ấy bảo thế, rất tếu, làm mình nghĩ quàng từ hoa vông vang sang hoa bằng lăng nhà anh Thanh Vân, và cười suốt! Thôi thì tìm hiểu về hoa bằng lăng một chút vậy.

Mất cả buổi trưa tìm trên các trang web chỉ thấy mỗi màu hoa bằng lăng tím ngan ngát. Thật ra, vẫn thấy thấp thoáng giữa rừng bằng lăng tím có đôi ba cái hoa bằng lăng “đỏ” đấy chứ. Nhưng “Đỏ” không hẳn! Gọi đỏ cho có, chứ nó phải là màu hồng cơ. Cuối cùng, thấy Wikipedia bảo “Loài bằng lăng cho bóng mát và cho hoa đẹp nên được trồng làm hoa cảnh. Thật ra ngoài hoa tím còn có hoa các màu đậm, lợt trắng, hồng, đỏ, tím,... và cuối thu nhiều giống cũng rụng lá vàng, lá đỏ như cây phong xứ lạnh. Vài giống lùn, lùm bụi, cũng được chọn làm cây kiểng, mùa hoa nở đầy chậu. Cây gỗ lớn cao đến 20m, phân cành cao, thẳng, tán dày, lá hình bầu dục hay hình giáo dài, cụm hoa hình tháp ở ngọn các cành, mọc thẳng, nụ hoa hình cầu, hoa lớn có 6 cánh, có móng ngắn, răng reo màu tím hồng. Cây mọc khỏe, thân thẳng, tán cao, cây trồng chủ yếu bằng hạt, ươm gieo như các cây khác.”

Hoá ra có hoa bằng lăng màu đỏ thật!

Và đây nữa, một bài trên VnExpress mang tựa “Hoa bằng lăng bất ngờ nở chớm đông Hà Nội” viết rằng những bông hoa bằng lăng trái mùa xuất hiện ở khu tập thể Nghĩa Tân và dọc đường Kim Mã trong những ngày đông Hà Nội làm thu hút rất nhiều khách tham quan, song lại làm điên đầu các nhà khoa học. Ông Nguyễn Xuân Hưng, phó GĐ công ty cây xanh HN bảo ông ấy rất bất ngờ trước hiện tượng khó lý giải này. Còn tiến sĩ khoa học Nguyễn Nghĩa Thìn, chuyên gia thực vật học thì lắc đầu từ chối, nói với phóng viên VnExpress là ông cũng chưa tìm được lời giải thích nào thoả đáng.

Ra thế! Không phải lúc nào “làm thi sĩ nghĩa là ru với gió, mơ theo trăng… nên nhầm lẫn tùm lum!” Anh Thanh Vân đâu có sai! Nhiều khi định kiến làm người ta, trong đó có mình, luôn nghi ngờ và kết luận rất vội vàng.

Trước khi thoát khỏi Google, mình còn thấy “Hà Nội mùa hoa tím” của tác giả Phương Thuận trên Vietbao. Đọc cũng được, nhưng chưa thích lắm. Cảm giác bài viết thiêu thiếu cái gì đó, giống như có những món ăn rất đẹp, rất chuẩn, không chê được điều gì. Thưởng thức qua, bảo đủ thì rõ là đủ, hỏi thêm gì không thì cũng không biết thêm gì, nhưng cứ thiếu thiếu, nhạt nhạt.

Hay là thiếu sự say mê…!?

Đặt câu hỏi rồi giật mình, hỏi lại “Liệu mình có định kiến nữa không đây?” bởi chính mình cũng không rõ, ngay lúc này, ai mới thật sự thiếu say mê: mình hay Phương Thuận …?

HOA VÔNG VANG

2011-12-15T20:05:00.004+07:00

Tên Việt: vông vang (vàng), bụp vàng, bông vang

Tên Hoa: 黃葵 (hoàng quỳ)

山油麻 (sơn du ma)

黃秋葵 (hoàng thu quỳ)

冬葵子(đông quỳ tử)

Tên Anh: musk-mallow

Tên Pháp: ambrette

Tên khoa học: Abelmoschus moschatus (L.)

Medic: [Hibiscus abelmoschus L.]

Họ: Malvaceae

黃秋葵 (hoàng thu quỳ)

==> 秋 thu, bộ hòa (禾)

1. Mùa thu. Theo lịch tây thì từ mồng 8 tháng 8 đến mồng 8 tháng 11 là mùa thu. Theo lịch ta thì từ tháng 7 đến tháng 9 là mùa thu. Đến mùa thu thì muôn vật điêu linh, khí trời sầu thảm, cho nên ai có dáng thương xót thê thảm thì gọi là thu khí (秋氣).

Đỗ Phủ viết: Vạn lý bi thu thường tác khách (萬里悲秋常作客) nghĩa là: ở xa muôn dặm, ta thường làm khách thương thu.

2. Mùa màng lúa chín gọi là hữu thu 有秋.

3. Năm --> thiên thu 千秋 nghìn năm.

4. Lúc, buổi --> đa sự chi thu 多事之秋 lúc đang nhiều việc.

(Trích đoạn: Hoa vông vang – Ngô Tự Lập)

Ủ con xong, Y Sao chạy ra trước cửa. Nàng chống tấm liếp đan bằng những cây sậy chẻ tư, vịn tay vào hàng song gỗ xù xì và phóng tầm mắt ra xa.

Mùa xuân đã về. Gió đông nam ào ạt thổi, cuốn đi làn sương mỏng cuối cùng còn lởn vởn giữa những hòn đảo đá mầu xám sẫm. Những căn nhà treo lơ lửng như tổ chim trên các sườn đá suốt mùa đông giữ vẻ mặt già nua, rầu rĩ, bây giờ như bừng tỉnh, khe khẽ rung rinh.

Biển bình yên, lấm tấm những vệt sóng trắng. Hàng trăm chiếc thuyền độc mộc đang hối hả ra đi. Những chiếc buồm nâu khe khẽ lắc lư như giữ nhịp. Hải âu bay từng đàn, vòng đi vòng lại và mừng rỡ cất lên những tiếng kêu lanh lảnh.

Nhưng Y Sao không nhìn thấy những chiếc thuyền ấy. Nàng chăm chú dõi theo một chấm đen xa tắp, đang mờ dần, sắp sửa hoà lẫn với chân trời. Đó chính là chiếc thuyền của Nô, chồng nàng, cha thằng Y Páo. Bao giờ cũng vậy, làm gì cũng vậy, Nô luôn luôn bỏ xa tất cả những người đàn ông khác.

Y Sao đứng vậy rất lâu, trong lòng bị giằng xé bởi hai thứ tình cảm hoàn toàn trái ngược - vừa kiêu hãnh, vừa căm ghét Nô.

Nô là con trai duy nhất của Cả Then, một trong bốn thủ lĩnh phong trào kháng chiến của người Ducơmi ngày trước, khi những chiếc tàu hơi nước đầu tiên xuất hiện ở Tùng Quảng. Ông Cả Then về sau bị Tây bắt đem treo cổ vì định dùng cỏ khô tẩm nhựa cây đốt chiếc tàu chiến của chúng neo ở Vụng Giải. Nô thừa hưởng sức vóc cường tráng của cha, sự khéo léo của mẹ, lòng dũng cảm của người Ducơmi và tính cách ngang tàng của biển cả. Mười lăm tuổi Nô đã một mình bơi vào đất liền, mười sáu tuổi trở thành tài công nghiêng ngửa với bạn chài. Hai lần gã bị cá mập tấn công mà không chết.

Đàn ông Ducơmi lấy vợ rất sớm, nhưng đến hai mươi tuổi Nô vẫn ở một mình. Nô tự mình nấu ăn, tự mình vá lưới, chỉ có cá đánh được thì phải thuê người muối. Đám đàn bà nhìn Nô thèm thuồng. Chiều chiều, khi thuyền về, lũ gái trẻ đứng trên nhà treo nhìn xuống, run lên khi thấy tấm lưng trần vạm vỡ của Nô. Nhưng chúng chỉ dám ước ao thôi, bởi vì đàn bà Ducơmi không mấy khi ra khỏi nhà, ngay cả lúc muối cá cũng phải bịt khăn kín mặt. Chuyện chồng con đều do mối lái. Đứa nào không có ai đến hỏi thì đành chịu ở vậy đến già, suốt đời ăn bằng bát của bố, mặc váy của mẹ.

Năm hai mươi mốt tuổi, nhân một chuyến chở cá muối vào bờ đổi gạo, khi các bạn say sưa với những cốc rượu rẻ tiền, Nô giắt con dao vào thắt lưng, ra khỏi quán, nhằm hướng núi mà đi. Đi đâu, Nô không chủ định trước, nhưng cứ đi, cho biết.

Con đường băng qua rừng, len lỏi giữa những bụi gai chi chít, hẹp dần rồi đột ngột bị chặn đứng lại bởi một dòng suối nhỏ. Dòng nước hung dữ chảy ầm ầm, bắn toé lên những tảng đá lớn mọc đầy rêu.

Nô dừng lại, ngập ngừng giây lát rồi men theo bờ suối, đi tiếp. Một lúc sau Nô trông thấy phía xa xa thấp thoáng những ngôi nhà thấp lợp cỏ tranh, tường chình đất màu gan cá nhám. Bãi cỏ rộng trước bản được rào kỹ bằng phên nứa. Nô trông thấy la liệt những nong lớn phơi đầy ngô răng ngựa. Trong bản vắng tanh, chỉ có những đàn lợn nằm lim dim dưới hàng xoan dại.

Đột nhiên Nô nghe thấy tiếng hát từ dưới suối vẳng lên:

Ơi hoa vông vang

Nở bên bờ suối

Có nhớ mẹ nhớ cha

Có nhớ bản xa?

Sau bản mùa đông đã tàn

Trước bản mùa xuân đã tới...

Nô lần theo bờ đá, lại gần, nấp trong bụi rậm nhìn ra. Bờ suối chỗ ấy thoai thoải, phủ đầy đá cuội. Trên những tảng đá bằng phẳng lớn như cái chiếu, lũ con gái đang giặt váy áo, vừa làm vừa hát và cười đùa rúc rích.

Nô ngây cả người, chưa bao giờ gã được nghe những tiếng cười đùa ròn rã vui vẻ đến thế. Tiếng hát trong vắt như nước suối. Những bắp chân trần lồ lộ trước mắt Nô, tròn trịa, nõn nà, khác hẳn chân đàn bà miền biển đen đúa và thô kệch. Nô cảm thấy từng đường gân thớ thịt trong người run rẩy. Gã chồm ra khỏi bụi cây, bế bổng cô gái đang hát lên đôi tay lực lưỡng của mình, vùng chạy.

Đám con gái kinh hãi bỏ chạy tán loạn. Cô gái trên tay Nô gần như ngất xỉu.

Nô chạy được một quãng thì nghe những tiếng hú khủng khiếp kéo dài phía sau lưng. Cô gái lập tức bừng tỉnh và cố nhổm dậy. Khi trông thấy cha đang lảo đảo đuổi theo với một con dao quắm trong tay, nàng kêu lên đau đớn, ra sức giẫy giụa một cách tuyệt vọng.

Ông già như hoá dại, mắt long lên sòng sọc, nhưng làm sao mà lại được với sức Nô. Gã chạy một mạch đến tận chỗ rẽ vào con đường mòn mới dừng lại nghỉ.

Y Sao trở thành vợ Nô từ đó.

Thấm thoắt đã hơn một năm. Trong hơn một năm đó Y Sao không hề ra khỏi căn nhà treo chật chội của Nô. Nô chiều chuộng nàng hết mức theo cách của người miền biển, quấn quít với nàng bằng thứ tình cảm mãnh liệt và bền chặt, nửa trân trọng, nửa trung thành. Y Sao sinh cho Nô một đứa con trai khoẻ mạnh và cứng cáp, chắc chắn cũng sẽ trở thành một tài công dũng mãnh như cha.

Dân chài vùng này không đi biển trong suốt mấy tháng mùa đông, khi sương mù dày đặc phủ kín quần đảo và những cơn gió bắc lạnh buốt không ngừng rên rỉ, đuổi bầy cá xuống mãi tận miền Nam. Hàng năm vụ cá bắt đầu sau Tết, cùng với mưa bụi và những đợt gió đông nam ẩm ướt. Dân chài ra khơi từ sáng tinh mơ và trở về khi mặt trời đã lặn. Cá đựng trong những lồ đầy ắp được kéo lên nhà bằng dây chão. Đám đàn bà, trẻ con thức đêm mổ cá và muối vào những chiếc chum lớn.

Vụ cá năm nay bội thu. Cá nhiều đến nỗi dân chài phải mua thêm đồ chứa, còn đám đàn bà thì chong đèn muối cá suốt đêm.

Y Sao cũng học được cách muối cá. Hơn một năm qua nàng quen dần với tiếng ì ầm triền miên của sóng, với tính cách dữ dội của dân miền biển và cả những bữa ăn không có lấy một cọng rau tươi. Việc bận bịu với đứa con cũng giúp nàng khuây khoả. Có lẽ nàng chẳng còn gì để phàn nàn nữa, chỉ việc hân hoan trong sự ghen tị của lũ con gái làng chài.

Chiếc thuyền của Nô đã khuất từ lâu, đoàn thuyền đi sau cũng chỉ còn là những chấm đen nhỏ xíu. Y Sao trở vào nhà. Nàng nhóm bếp, bắc lên một chiếc niêu nhỏ để nấu cháo cho thằng Y Páo rồi ngồi thừ ra, với những ý nghĩ buồn rầu.

Đột nhiên nàng nghe thấy tiếng hát từ xa văng vẳng:

Ơi hoa vông vang

Nở bên bờ suối

Có nhớ mẹ nhớ cha

Có nhớ bản xa?

Sau bản mùa đông đã tàn

Trước bản mùa xuân đang tới...

Y Sao đánh rơi chiếc thìa gỗ xuống tro bếp. Nàng nhận ra tiếng các bạn nàng đang hát. Y Sao bỗng nhớ đến bờ suối với những bông hoa vông vang nở đầy bên vách đá, nơi nàng cùng lũ con gái thường ra tắm giặt, nhớ ngôi nhà tường đất, mái lợp cỏ tranh của cha mẹ nàng. Trời ơi, nhớ quá đi mất thôi! Y Sao nhổm dậy. Nhưng nàng bỗng nghe thấy tiếng cựa mình của thằng Y Páo. Bàn tay nhỏ xíu của nó quờ quạng kiếm tìm hơi ấm. Y Sao vội vàng chạy đến bên giường, ôm chặt con vào lòng.

Nàng dỗ dành nó một lúc lâu, sau đó lại ngồi xuống bên bếp lửa. Nhưng tiếng hát kia cứ văng vẳng bên tai. Y Sao không chịu đựng được nữa. Nàng đi ra cửa, chống liếp và kêu lên mừng rỡ. Dưới chân đảo cha nàng đang đứng trên một chiếc thuyền con, râu bạc trắng, tay cầm con dao quắm, vừa khóc vừa gọi nàng:

- Cha ơi! - Y Sao nức nở lao đến cầu thang, thoăn thoắt chèo xuống.

Đúng lúc đó thằng Y Páo bật khóc. Y Sao sững lại lưng chừng, hết nhìn lên lại nhìn xuống chân đảo. Cha nàng đang đợi nàng dưới kia. Y Sao muốn bay xuống, dụi đầu vào lồng ngực già nua, yếu ớt của cha và cùng ông trở về ngôi nhà tuổi thơ ruột thịt. Nhưng tiếng khóc ngằn ngặt của con bóp nghẹt trái tim nàng. Y Sao khóc:

- Cha ơi! Con nhớ cha mẹ lắm, nhớ bản làng lắm. Nhưng con không thể để thằng Y Páo bé bỏng của con ở lại đây côi cút. Cha ơi! Cha tha lỗi cho con!

Nàng trèo lên và tưới vào khuôn mặt của thằng Y Páo bằng những giọt nước mắt nóng hổi.

Hôm đó, nửa đêm Nô mới trở về. Những mẻ lưới may mắn khiến gã càng đánh càng ham. Nô buộc chiếc thuyền to gấp rưỡi bình thường của mình dưới chân đảo rồi cả hai vợ chồng hì hục chuyển cá lên.

Họ lặng lẽ làm việc. Nhưng có một lúc Nô nhìn vào cặp mắt đỏ hoe của vợ, gặng hỏi:

- Y Sao à, làm sao mà khóc?

- Thằng Y Páo khóc quá, tôi dỗ mãi không được, cũng khóc theo.

Nô khẽ lắc đầu, không hỏi nữa, nhưng hôm sau bỏ buổi cá. Y Sao cũng không nói gì. Đối với Y Sao, Nô vẫn là người xa lạ, mặc dù nàng biết rằng chẳng có người chồng nào tốt hơn Nô.

Bấy giờ Y Sao đang quạt lửa nướng cá trong bếp, còn Nô sửa lại đôi mái chèo. Tiếng mỡ cá nhỏ xèo xèo xuống bếp than hồng nghe vui vui và mùi thơm bốc lên sực nức. Bỗng nhiên Y Sao vùng dậy, chạy ra cửa. Nô nghe tiếng vợ nói:

- Ôi! Anh Pa Lí! Em nhớ anh lắm! Em nhớ cha mẹ, nhớ bản lắm. Anh đợi em một lát, cho em về với anh!

Pa Lí là tên người yêu ngày trước của Y Sao. Nô chợt hiểu. Gã quẳng mái chèo, chồm dậy, lao tới, ôm chặt lấy nàng. Y Sao vùng vẫy như một con thú dữ. Với một sức mạnh khủng khiếp, chẳng hiểu từ đâu, nàng gạt Nô ngã lăn ra đất và chạy ra cầu thang.

Tiếng đứa trẻ khóc thảm thiết vang đến tai nàng. Nhưng Y Sao không dừng lại.

- Con ơi! Hãy tha thứ cho mẹ! - nàng kêu lên qua làn nước mắt.

Trong nháy mắt nàng đã xuống tới chân đảo. Nhưng Y Sao không thể tìm thấy Pa Lí và con thuyền của chàng. Nàng đã bị biển cả lừa dối. Xung quanh nàng chỉ có những con sóng đang cười lên man rợ.

CẨM TÚ CẦU

2011-12-09T09:13:00.001+07:00

Hoa Cẩm Tú Cầu còn gọi là Dương Tú Cầu, hay Tử Dương, mọc nhiều ở Đông Á (từ Nhật Bản đến Trung Quốc), Nam Á, Đông Nam Á (Hymalaya, Indonesia) và Châu Mỹ.

Họ : Hydrangeaceae

Tiếng Trung Quốc gọi là: 繡球花

Tiếng Anh: Hydrangea Hortensia

Tên Latin: Hortensia Opuloides

Tên tiếng Việt: Cẩm tú cầu

Ý nghĩa: Sự lạnh lùng, vô cảm (Frigidity, Heartlessness, Carelessness)

Là cây thân mộc, thân thảo bụi ưa bóng râm ẩm thấp, sống lâu năm, lá mọc đối theo từng đốt trên thân, hoa vô tính, lúc đầu hoa màu trắng sau biến dần thành màu lam hay màu hồng. Tất cả bộ phân của cây chứa độc tố có thể gây ngộ độc ở người khi ăn phải.

Cẩm tú cầu có nhiều trên Đà Lạt, lá to, hoa mọc thành chùm ở đầu cành, hoa màu hồng, trắng, tím rất đẹp. Cây cho hoa vào mùa xuân hè.

Màu hoa Cẩm Tú Cầu thay đổi phụ thuộc vào độ pH của đất. Nếu đất có độ pH nhỏ hơn 7 (đất chua) sẽ cho hoa màu lam, nếu đất có độ pH là 7 thì cây cho hoa màu trắng sữa, nếu đất có độ pH lớn hơn 7 cây cho hoa màu hồng hoặc màu tím nên có thể điều chỉnh màu hoa thông qua việc điều chỉnh độ pH của đất trồng. Muốn hoa có màu lam vào mùa hè thu bón dung dịch clorua sắt hay có thể chôn vài cây đinh gỉ vào gốc cây, cũng có thể chôn vào đất một ít clorua nhôm, clorua magie. Muốn hoa có màu hồng có thể bón vào đất một ít vôi bột.

CHẮT CHIU GIỌT ĐẤT THÀNH HOA

2011-12-08T22:53:00.001+07:00

(CỬA HÀNG HOA ĐẤT)

Mỗi buổi chiều đi qua cửa hàng Hoa xinh xinh nằm bên góc đường Lý Thường Kiệt, tôi thường dừng chân ngơ ngẫn ngắm nhìn những cánh hoa xinh xắn, mềm mại và rất có hồn bày bên trong. Nếu không có tấm biển “CỬA HÀNG HOA ĐẤT”, đồ rằng nhiều người sẽ lầm tưởng ấy là hoa tươi, vì hoa đẹp tinh tế nhường ấy, ai tin rằng được làm nên từ đất! Tôi chưa tra cứu xem ai là người đầu tiên làm hoa đất hay mang nghệ thuật làm hoa đất vào Việt Nam, nhưng nhìn những chậu hoa, giỏ hoa tươi tắn trông hệt như hoa thật ở cửa hàng hoa, lại thấy các buổi chiều người ngắm, người mua ghé đến tấp nập cũng đoán được hoa đất đang là một loại hình nghệ thuật được ưa chuộng.

Thời còn học đại học, để có thêm tiền tiêu vặt tôi hay nhận len về móc những chiếc lá xanh đính trên mấy quả dâu, khi tay nghề kha khá, tôi lại nhận những hạt cườm nhiều màu bé tí về kết hoa trên vải lụa. Sau này, tôi còn học làm hoa giấy, hoa voan, rồi hoa đất. Tôi chỉ học lóm thôi, chẳng qua trường lớp nào đâu, nhưng vì say mê nên sản phẩm tôi làm nhìn cũng khá! Mỗi đợt hàng, thấy hoa của mình có nhiều người chọn mua, tôi thích lắm, quên cả những ngón tay luôn trong tình trạng sưng phồng, đỏ tấy vì kim đâm.

Ai có làm hàng thủ công mới biết, để làm ra một nhành hoa nhỏ đủ độ mịn màng, tinh tế cần bao nhiêu tâm trí và công sức. Làm hoa voan, hoa lụa đã khó, hoa đất lại càng khó, vì không như những loại vật liệu khác khác, đất làm hoa cần phải đạt đến độ mềm mịn và tinh nhuyễn. Các nghệ nhân làm hoa đất kể, họ phải rất cầu kỳ, kỹ lưỡng trong từng công đoạn.

(Nặn cánh hoa)

(Tô màu cho tàu lá chuối)

Đầu tiên, đất được nhào mịn, cán mỏng bằng một máy cán quay tay, sau đó đem dập khuôn. Tùy theo bộ phận hoa, lá khác nhau mà có những mẫu khuôn dập riêng, để tạo ra hình dáng thô của mẫu. Sau đó người ta chờ đất khô, lại pha màu, vẽ từng vân cánh, từng chi tiết cánh hoa, lá hoa với những sắc độ khác nhau. Mỗi tác phẩm dưới bàn tay của các nghệ nhân, hình thành như một bản mẫu độc nhất; vì dù cùng kiểu dáng nhưng không hoàn toàn giống hệt nhau. Sau tới công đoạn pha màu và vẽ chi tiết trên cánh hoa để làm cho giống hoa thật từ màu sắc đến hình dáng, cánh, nhụy hoa. Đây là công đoạn phức tạp nhất. Những đường nét, gân lá và sự pha trộn màu sắc trên một cánh hoa được quan sát thật tinh để biến từ một mẩu đất thành những cánh hoa mềm mại, sống động.

Ngày trước, làm các sản phẩm thủ công như thế chỉ có một vài người làm, nhưng bây giờ mỗi công đoạn được chuyên môn hóa rất cao. Do đó một tác phẩm hoa thàng công có sự tham gia đóng góp của rất nhiều người. Nếu đi học việc, mỗi người thợ phải mất ít nhất từ 6 tháng đến 1 năm để học nặn cơ bản, sau đó tiếp tục học nâng cao để nặn thành thạo tất cả các loại hoa hoặc pha chế đất màu. Có những loại hoa có màu rất riêng như lan nữ hoàng, địa lan, cẩm chướng... người thợ phải thử nghiệm tới cả trăm lần mới pha chế và tạo được màu như hoa thật từ màu sắc đến hình dáng.

(Chị Dung, thợ chuyên nặn cánh hoa tâm sự: “Phải kiên trì, tỉ mỉ thì mới tạo ra được những bông hoa có hồn. Nhưng đã bắt tay vào việc thi mê lắm, quên cả thời gian".)

Làm hàng thủ công là thế, vừa cần sự khéo tay, lại vừa cần sự nhẫn nại. Nhìn những người thợ mướt mồ hôi ngồi nhào đất, tôi lại nhớ ngày xưa, vào những ngày lập đông, trời giáp tết lạnh căm, người ta đi ngủ, còn mình cứ chong đèn cặm cụi làm từng nụ hoa, cánh hoa, rồi đơm, rồi kết. Vậy mà giá trị lao động thấp vô cùng. Người thợ làm hoa cũng rất dễ buồn vui, chạnh lòng khi thấy từng cành hoa mình vốn chăm chút, nâng niu là thế lại bị cầm, nắn, khen, chê, lại có khi bị vứt bỏ phí hoài hay ủ bụi nằm đâu đó.

Còn nhớ có một lần tôi gặp một khách hàng người Đài Loan đến yêu cầu một đơn hàng rất lạ. Ông ta yêu cầu tôi làm 100 con búp bê bằng len tay ôm bó hoa lụa nhiều màu. Lúc đó, nếu tính giá thị trường, thì số sản phẩm của tôi áng chừng 100 ngàn, nhưng ông ta trả công hẳn 100 đô! Tôi làm quên ngủ, cắc củm mừng trong bụng, nghĩ với số tiền đó, tôi sẽ mua cho mẹ cái này, mua cho em tôi cái kia, mua đủ thứ hết cả. Lại còn nghĩ, biết đâu hàng mình làm ra đẹp, sẽ có nhiều ông Đài Loan khác cũng đến, lúc ấy, tôi sẽ tiết kiệm tiền, thay ba mua tặng mẹ một chiếc vòng ngọc mà mẹ luôn ao ước. Vậy mà hàng làm xong rồi, chờ một tuần, rồi một tháng, hai tháng tôi chẳng thấy ông Đài Loan quay lại. Tiền ông ta đưa tôi chả dám tiêu, cứ cầm hoài mà ứa nước mắt!

Bây giờ, một chậu hoa đất tầm tầm để trên bàn có giá chừng hai ba trăm ngàn. Tính ra hàng để chơi thì giá đó không rẻ nên nhiều người mua cầm lên đặt xuống, kèo nài thêm bớt là thường. Nhưng tôi thì khác. Tôi nghĩ, cây thường lớn lên từ đất, rồi đơm nụ kết hoa, như thế là hoa sinh ra từ đất. Hoa thật nở rồi tàn, sau khi tặng sắc hương rực rỡ cho đời lại trở về với đất. Còn hoa đất, hay hoa cườm, hoa nhựa, hoa giấy, hoa voan, tuy không là hoa “thật” nhưng cũng tươi, cũng thắm, cũng làm đẹp cho đời ... chưa kể mỗi cánh hoa, mỗi chậu hoa còn thấm bao nhiêu mồ hôi công sức, và biết đâu, có cả nước mắt. Thế nên nếu thích thì ngắm chơi, còn đã cần là mua, không trả giá, dù tôi biết giá trị thật không nhiều bằng thế ...

***

Mềm mại, tươi thắm, rực rỡ. Không ai ngờ đây là hoa làm bằng đất!

(Bài viết sử dụng ảnh minh họa và tư liệu trên internet)

NHỮNG THIÊN THẦN HOA

2011-12-08T22:26:00.001+07:00

MỘT ĐOẠN ĐƯỜNG THƠM

2011-12-06T15:50:00.001+07:00

Đêm qua nghe ca sĩ Lan Anh hát "Khi anh nói yêu em, vườn cây đầy hoa trái. Khi anh nắm tay em, mây giăng giăng bay chỉ còn ánh trăng mờ...", chẳng hiểu sao lòng mình lại nhớ đến câu thơ "Đường trong làng hoa dại với mùi rơm. Người cùng tôi đi dạo giữa đường thơm..." nhiều như vậy! Cứ văng vẳng mãi trong đầu! Tự dưng đi mơ nghĩ cái cảnh thiên đường của nhà thơ Huy Cận... (!?)

Hay là sắp hết tháng, hết năm nên chân tay muốn đình công, đầu óc cũng muốn đình công, rồi tâm hồn mình tiện thể cũng đòi đình công để rủ nhau bay về miền xa xôi nào đó ...

Đường trong làng: hoa dại với mùi rơm

Người cùng tôi đi dạo giữa đường thơm

Lòng giắt sẵn ít hương hoa tưởng tượng

***

Đất thêu nắng, bóng tre rồi bóng phượng

Lần lượt buông màn nhẹ vướng chân lâu

Lên bề cao hay đi xuống bề sâu?

Không biết nữa - Có chút gì làm ngợp

Trong không khí hương với màu hòa hợp

Một buổi trưa không biết ở trưa nào

Như buổi trưa nhè nhẹ trong ca dao

Có cu gáy, có bướm vàng nữa chứ

Mà đôi lứa đứng bên vườn tình tự

***

Buổi trưa này xưa kia ta đã đi

Phải cùng chăng? lòng nhớ rõ làm chi!

Chân bên chân, hồn bên hồn, yên lặng

Người cùng tôi đi giữa đường rải nắng

Trí vô tư cho da thở hương tình

Người khẽ nắm tay, tôi khẽ nghiêng mình

Như sắp nói, nhưng mà không, khóm trúc

***

Vừa động lá, ta nhận vào một lúc

Cả không gian hồn hậu rất thơm tho

Gió hương đưa mùi, dìu dịu phất phơ

Trong cảnh lặng, vẫn đưa mùi gió thoảng

***

Trí bâng quơ nghĩ thoáng nhưng buồn nhiều:

"Chân hết đường thì lòng cũng hết yêu"

Chân đang bước bỗng dè đứng lại

- Ở giữa đường làng, mùi rơm và hoa dại ...

(ĐI GIỮA ĐƯỜNG THƠM - Huy Cận)

Bây giờ lấy đâu ra hoa dại với đường thơm! Đi quẩn quanh, quanh quẩn chỉ có cái công viên bé tẹo và vài ba ghế đá. Có đi thêm một lúc cũng lại quay về cái ghế đá công viên, chỉ khác chăng trên tay có thêm ly cà phê hộp! Dẫu sao, cũng được an ủi rằng ít ra có một chiều mình đã được đi trong không gian Huy Cận.

Thật ra hôm ấy không có mùi rơm mới và hương cây cỏ quyện theo mỗi bước chân. Chỉ có con đường nhỏ quanh co và hoa vàng e ấp. Buổi chiều ấy nắng, nắng lắm. Nắng làm đất như thêu ngàn chiếc bóng. Và mình đã đi giữa tiếng cúc cu, chỉ tiếc chưa kịp để tay trong tay đi thêm một đoạn đường ...

Bây giờ, đường nhỏ ngày ấy vẫn đây, và người đi tay trong tay ngày ấy cũng vẫn. Nhưng với người, con đường ngày xưa có còn thơm không? Và với ta, lòng có còn rộng không để ta giắt ít hương hoa tưởng tượng...?

QUẢ CUỐI MÙA

2011-12-06T09:55:00.001+07:00

Hoa quả bây giờ, mùa nào thức ấy, từ siêu thị sang trọng đến hàng rong, cơ man, tha hồ mà lựa chọn. Thậm chí, hoa quả trái vụ cũng có, bởi đã có giống mới cho quả quanh năm, hoặc hàng nhập từ nước ngoài. Vậy mà, để khi cầm miếng quả lên miệng cắn, nhấm nháp thấy ngon, thấy thú vị, thật khó. Còn như thấy thi vị, thì càng không !...

Lâu lâu, nhà đi chợ về, mua được mớ táo, mớ ổi ta, mang rửa qua rồi bầy ra đĩa, đã thoang thoảng mùi thơm rồi. Nhẩn nha chọn lấy một quả, ngắm nghía no con mắt, đưa lên hà hít một chút, lấy hương thơm đánh thức thính giác, rồi mới lựa chiều cắn nhẹ, nhai chậm và ngẫm nghĩ, để thưởng thức cái hương vị tự nhiên của cây quả, ta sẽ thấy, không có vị thuần nhất như loại quả giống mới, mà cảm nhận được vị ngọt, pha chút chua, hơi chan chát của loại quả tự nhiên...Và khi ấy, quá khứ, tuổi thơ đồng hiện trong ta, lung linh huyền diệu làm sao ...

Hồi nhỏ, khi gia đình tôi còn ở Hà Nội, tôi sống trong khu nhà 50A Trúc Lạc, phố Phó Đức Chính. Khu nhà nằm trong làng Trúc Lạc xưa, ven bờ hồ Trúc Bạch, có vườn rộng quanh năm rợp bóng nhãn, roi, ổi... Rồi đó là những chuyến ngao du lên vùng Yên Phụ, Nghi Tàm, Quảng Bá ven Hồ Tây, xứ sở của hoa trái Hà Thành ngày ấy. Thế nên, tôi đã sớm ý thức về cây trái thiên nhiên. Sau này, sơ tán tránh chiến tranh về quê Văn Lâm, Hưng Yên, mảnh đất vườn quê nhà tôi khá rộng, Vườn tạp kiểu xưa, cây trái tự túc, nên cũng có đủ loại cam, chanh, bưởi, ổi, na, mít, sấu, thị, hồng xiêm...Thôi thì mùa nào thức ấy. Quê ngoại tôi cách đó gần chục cây số, vườn rộng những 5 sào đất, ao chuôm đầy đủ, cây trái không thiếu thứ gì. Tôi quen gọi là khu vườn cổ tích. Năm nào cũng vậy, dăm ba lần theo bố mẹ, chị gái sang quê ngoại vào những dịp giỗ tết và nghỉ hè. Nhất là kỷ nghỉ hè, được ở quê ngoại hàng tuần, hàng nửa tháng. Vui nhất, là được hội quân, đám trẻ chúng tôi hàng chục đứa, con chú con bác, con cô con cậu, đôi con dì với nhau, từ Hà Nội và các nơi kéo về. Chúng tôi câu cá, và tuần hành mọi xó xỉnh trong vườn, leo trèo, bứt quả chín quả ương, nếm thử. Vui thật đấy.

Song với riêng tôi, lặng lẽ dấu trong lòng một cái thú, ấy là tầm quả cuối mùa. Quả giữa vụ, đương nhiên không có gì để nói. Với cây trái, có hai thời điểm ấn tượng, ấy là quả đầu mùa và quả cuối mùa. Quả đầu mùa, người ta mong ngóng chờ, sau vòng quay của thiên nhiên trở lại vừa đúng một năm, nên có chút gì đó của sự háo hức, chờ đợi, lạ lẫm ... Song ở thời điểm này, quả thường chưa ngon, chưa đủ hương đủ vị, và có thể châm chước được. Còn quả cuối vụ, là quả chín muộn và còn sót lại. Khi ấy, cây đã gần hết trái, nên bao nhiêu sức của cây, hay nói một cách chữ nghĩa, là bao nhiêu hương sắc, tinh tuý còn lại trong cây, được dồn hết cho quả chín muộn, đặng cây sắp bước vào mùa rụng lá, hoặc bị đốn bớt cành, chuẩn bị cho guồng sinh sôi mới, đơm hoa kết trái mùa sau. Thế nên, quả cuối mùa viên mãn, thơm ngon, là vậy...Thêm nữa, tâm lý người ta, khi cái gì còn lại ít ỏi, cái gì sắp đi qua, mới thấy quý, thấy tiếc, là vậy...Lại chợt nghĩ đến chuyện nhan sẵc của những người đàn bà ở độ tuổi tứ tuần...

Tôi đã lặng lẽ, tha thẩn vườn nhà, hay nơi vườn quê ngoại, tầm những quả còn sót lại trên cây. Quả muộn thường là khuất tầm nhìn, bị che bởi những tán lá um tùm, nên người tầm quả phải để ý hơn, dụng tâm hơn, ở dưới đất phải nghiêng ngó, quan sát từ nhiều góc nhìn khác nhau, thậm chí, phải leo lên chạc cây cao hơn một chút, may ra mới thấy được. Thường là người thua các loài chim, nên quả muộn hay bị chim mổ lỗ chỗ đôi chút. Cũng có quả còn nguyên vẹn, và khi ấy, sao thấy thật may mắn và sung sướng thay. Giản dị vậy thôi. Song dù quả có bị chim ăn trước, thì phần quả còn lại cũng rất ngon thơm. Đấy là chưa nói đến việc, quả chín nào bị chim ăn, thường là ngon hơn quả bình thường, ấy bởi loài chim tinh tường hơn con người chúng ta về khoản này... Tôi đã từng nâng niu những quả cuối vụ như thế, và thấy tiêng tiếc khi phải ăn đi mất, đặng thỏa cái thú thưởng thức bằng đủ các giác quan. Vâng, quả là, đã có những trái thị nhỏ xinh cuối vụ, để chín thơm trên bàn thờ đến thành nẫu, không ăn...

Sau này trưởng thành, và ngay cả bây giờ cũng vậy, tôi vẫn giữ trong mình thú tầm quả chín cuối mùa. Nhưng cuộc sống phố thị và sự bận bịu của công việc đã dần tước đi của mình những thú vui nho nhỏ và giản dị như vậy. Song, mỗi khi có dịp về quê, hoặc đi đâu đó có cây vườn, tôi lại tha thẩn ra vườn, lặng lẽ dưới gốc cây mà ngước nhìn lên. May ra thì ...

(Tản văn của nhà báo Nguyễn Chu Nhạc)

HOA MẪU ĐƠN

2011-12-06T09:42:00.001+07:00

Tên tiếng Việt: Hoa Mẫu Đơn
Tên Trung Quốc: Sho-Yo (hay Shao-Yao)
Tên tiếng Anh: Peony
Tên tiếng Pháp: Pivoine officinale
Tên Latin: Paeonia officinalis

Tên khoa học: Paeonia lactiflora
Họ: Paeoniaceae

Mẫu đơn là loài hoa vương giả sang trọng ở Trung Quốc biểu tượng cho sự giàu có, thịnh vượng, sắc đẹp. Ở Nhật Bản, Mẫu Đơn tượng trưng cho cuộc hôn nhân hạnh phúc với nhiều con cháu. Còn trong ngôn ngữ loài hoa phương Tây, nhờ những đặc tính y học tuyệt vời, Mẫu đơn còn được xem như một loại dược thảo chữa bệnh và mang ý nghĩa “sự e lệ”.

Mẫu đơn có nguồn gốc từ Trung Quốc và Tây Tạng, là một trong những cây hoa được con người biết đến từ rất sớm, cách đây đã gần 4000 năm. Khi những nhà truyền giáo đạo Phật đến Nhật Bản, họ đã đem theo kiến thức về những bông hoa Mẫu đơn này. Người Nhật luôn là một dân tộc yêu hoa, nên bông hoa đẹp mới đến nhanh chóng trở thành một phần trong văn hóa của họ. Mẫu đơn là bông hoa của Tháng Sáu ở Nhật Bản. Từ Trung Hoa và Nhật Bản, nó chu du sang tận đỉnh núi Olympus, tìm cho mình một cái tên.

Peony được đặt tên theo Paeon, một thầy thuốc học trò của Thần Y Asclepius trong thần thoại Hy Lạp. Ông được nữ thần Leto (mẹ của thần Mặt Trời Apollo) mách bảo cách lấy được chiếc rễ thần kỳ mọc trên đỉnh Olympus mà nó có thể xoa dịu được cơn đau của người phụ nữ khi sanh nở. Asclepius trở nên ghen tức với Paeon. Để cứu Paeon thoát chết vì sự phẫn nộ của Asclepius, thần Zeus đã biến ông thành một bông hoa Mẫu đơn.

Ngày nay, Mẫu đơn là biểu tượng của sự thịnh vượng, phồn vinh. Bạn có biết rằng, xa xưa, loài hoa vương giả này chỉ thuộc sở hữu của giới quý tộc giàu có ở Trung Quốc. Bông hoa quốc sắc thiên hương này từng rất được ưu ái qua nhiều triều đại, với mệnh danh “Chúa của muôn hoa”. Nhất là giai đoạn từ thế kỷ 5 đến thế kỷ 13 sau Công Nguyên. Mẫu đơn được ca tụng trong văn thơ, nhạc và tranh vẽ lúc bấy giờ.

Thành phố Luoyang (Giang Nam) – Trung Quốc, nổi tiếng về nhiều chủng loại Mẫu đơn phong phú, rực rỡ sắc màu nhờ thời tiết ôn hòa và đất đai thích hợp. Ngày 21/9/1982, người dân Luoyang chính thức chọn Mẫu đơn là biểu tượng hoa của thành phố mình. Tháng 4 là tháng của Hoa Mẫu Đơn, thật sự là mùa vui cho những người yêu hoa ở xứ sở này. Hoa Mẫu đơn nở đẹp lộng lẫy, hương thơm, sắc màu hoa hiện diện khắp nơi trong thành phố. Và lễ hội Mẫu đơn Louyang – Luoyang Peony Festival được tổ chức từ 15/4 – 25/4 hằng năm là một lễ hội văn hóa lớn, niềm tự hào của cư dân Luoyang. Suốt mùa lễ hội, tưng bừng những đèn lồng sặc sỡ, các hoạt động kinh tế cũng khá nhộn nhịp, không khí vui tươi và gây một ấn tượng sâu sắc cho tất cả các du khách trên khắp thế giới đến chơi. Ở Luoyang có những loài Mẫu đơn quý hiếm, màu sắc thay đổi lạ, hay cả những bông hoa lớn đến hàng trăm cánh, sống đã hàng trăm tuổi.

Sẽ là thiếu sót nếu không kể đến những khả năng kỳ diệu lạ thường của cây hoa mà người ta đã lưu truyền trong dân gian. Dược tính của Mẫu đơn chủ yếu ở rễ và hạt. Rễ cây có tính kháng sinh, giúp giảm đau, trị bỏng, làm giảm huyết áp, giúp trẻ mọc răng, chữa bệnh vàng da, dị ứng, thận. . . Hạt hoa từng được xem như một loại gia vị thông dụng. Những tập tục mê tín còn tin rằng nếu đeo một vòng cổ kết bằng hạt Mẫu đơn, bạn sẽ tránh được các bệnh như hủi, động kinh, mất trí và nó còn xua tan những cơn ác mộng, như một lá bùa hộ mạng bảo vệ người ta chống lại ma quỷ hay những thế lực của bóng đêm !

Khoảng năm 77 sau Công Nguyên, trong cuốn sách Pliny””””s Natural History đã mô tả chi tiết về cây hoa và 20 bệnh chữa bằng những bộ phận của nó. Không lâu sau đó, Dioscoride cũng đã viết một luận án về những cây thảo dược, trong đó có Peony. Vì là một cây thuốc quan trọng, dược liệu Mẫu đơn được sản xuất với lượng lớn hằng năm nhằm đáp ứng nhu cầu ở Trung Quốc và thể giới.

Còn có một truyền thuyết khác về Hoa Mẫu Đơn như sau:

Qua cuộc tuần du, nhiều cuộc bạo loạn nổi lên khắp nơị Tùy Dạng Đế bị cận thần sát hại dẫn đến nhà Tùy mất ngôi, Lý Thế Dân đứng lên lập nên nhà Đường.

Đến đời Đường Cao Tông, say đắm Võ Hậu, lúc Vua băng hà con còn nhỏ, Võ Hậu chuyên quyền nhiếp chánh hãm hại công thần, tự xưng vương, đổi nhà Đường thành nhà Đại Châu, xưng hiệu Võ Tắc Thiên hoàng đế.

Một hôm, Võ Tắc Thiên ngự du vườn thượng uyển nhìn cỏ cây xác xơ trơ trọi liễu đào ủ rũ điêu tàn, liền truyền lệnh bằng bài tứ tuyệt khắc ngay cửa vườn:

Lai triều du thượng uyển

Hỏa tốc báo xuân trị
Bách hoa liên dạ phát

Mạc đãi hiểu phong xuỵ

Dịch:

Bãi triều du thượng uyển

Gấp gấp báo xuân hay
Hoa nở hết đêm nay

Đừng chờ môn gió sớm

Linh ứng thay! Trăm hoa phụng mệnh, chỉ trong một đêm bừng nở khắp vườn, mùi thơm sực nức nhân gian! Rạng sáng hôm sau, Võ Tắc Thiên dạo vườn trông muôn hồng ngàn tía ngoan ngoãn đua chen nở rộ, lấy làm tự mãn cho rằng quyền uy tột đỉnh. Bất giác, bà Chúa Võ Tắc Thiên nhìn đóa Mẫu Đơn bất tuân thượng mệnh, thân cây khẳng khiu cứng cỏi, không hoa lá. Giận thay cho loài hoa ngoan cố, Võ Tắc Thiên ra lệnh đày Mẫu Đơn xuống tận Giang Nam.

Do đó, vùng Giang Bắc thiếu vắng loài hoa vương giả, biểu trưng cho quốc sắc thiên hương nhằm ám chỉ tuyệt sắc giai nhân. Người đương thời thấy vậy dệt bài Phú Ngọc Lâu Xuân Tứ nhằm thương hại và tán thán vẻ đẹp, sự khẳng khái của hoa Mẫu Đơn, thà chịu cảnh phong trần lưu lạc tự giải phóng cuộc đời chớ không làm vương giả chốn kinh đô, chịu giam mình trong vườn hoa tù hãm của bạo chúa, đem sắc đẹp hương thơm ban rải cho mọi người để được dự phần thanh caọ

Đó là truyền thuyết hoa Mẫu Đơn được đời sau dệt thành giai thoại đầy hấp dẫn qua thuyết Đường của Trung Quốc biểu thị cho người đời suy gẫm Hoa và Người: Ai là người xứng đáng thưởng hoa và hoa phải thế nào cho con người thưởng ngoạn.

(Hình và bài: Tổng hợptừ Internet)

HOA TULIP BUỒN ...

2011-12-05T22:18:00.001+07:00

Cho ta một chung nữ nhi hồng

Cho ta một chai vang chát

Cho ta một vại bia đầy

Để ta uống cho say, say tít trời mây

Say như vũ khúc samba đầy mê lạc

Say như ngọn gió đi hoang ngoài sa mạc

Say như Hoa tulip buồn nghiêng ngã đêm nay...!

CF&S

Câu chuyện bắt đầu từ khi tôi đã được một người bạn gái tặng cho mấy hạt hoa Tulip cô ấy mua ở hội chợ Xuân do Dalat Hasfarm tổ chức vào năm ngoái. Họ bảo, phải gieo trồng hoa Tulip vào mùa Thu, thế nên tôi đợi mãi đến tận mùa thu năm nay mới đem những cái hạt ấy trồng trong chiếc chậu sứ màu phỉ thúy và đặt cạnh bức tường nhà, gần một khóm hoa Tuyết.

Đúng ra, hết mùa Thu sẽ đến một mùa đông dài thật dài, và hạt hoa sẽ ủ mình nằm sâu trong đất, đợi khi mùa Xuân đến, tiết trời ấm áp thì tất cả các bông hoa Tuyết cũng như hoa Tulip đều lần lượt nhú lên qua một lớp đất mỏng và hớn hở đón chào mùa xuân.

Nhưng đêm nay tôi ngồi lại khá muộn trước một trang bản thảo còn đang dịch thô vì tôi chỉ muốn làm cho xong bản thảo này trước khi có một công việc mới. Khi tôi đặt dấu chấm cuối cùng cho trang viết rồi ra mở cửa sổ, ngồi xuống chiếc ghế bành nghỉ xả hơi, hít thở luồng không khí trong lành và nhắm mắt lại cho đỡ nhức nhối thì chợt nghe bên tai có tiếng reo thanh thanh, thật tươi rói và dễ chịu, hệt như những chiếc ly pha lê chạm nhẹ vào nhau ở đâu đó.

- Xin chào – Bông hoa Tuyết khẽ lên tiếng.

Sau đấy là giọng đáp lại hơi khô một chút:

- Chào!

- Hẳn cậu là người ở xứ khác đến khu vườn nhà chúng tớ? – Vẫn giọng nói thanh thản hỏi.

- Lần đầu tiên tôi được nở hoa ở đây.

- Vậy, chúng ta quen nhau rồi nhé. Tôi là cây hoa Tuyết.

- Còn tôi là hoa Tulip.

- Cậu từ đâu tới đây?

- Từ một miền xa lắm, có tên là Udơbêkixtan.

- Ồ, cậu ở xa thật đấy – Hoa Tuyết thỏ thẻ, làm như nó đã quá biết Udơbêkixtan ở đâu và xa xôi như thế nào – Theo phong tục của vườn nhà tớ, cậu cần phải kể cho tớ nghe về chuyện của đời cậu.

- Chuyện đời mình thì ngán ngẩm lắm – Hoa Tulip thở dài. Chúng tôi đã truyền đời truyền kiếp kể cho nhau nghe để không một ai trong chúng tôi quên rằng, cô bé Tulip đã phải gánh chịu những bông hoa của chúng tôi phải cháy lên ngọn lửa vĩnh cửu để tưởng nhớ ai…

... Một ngàn năm trước đây tại một thung lũng trong núi Derapsan có một người sống bằng nghề chăn cừu tên là Xabiđan. Ông sống rất cực khổ vì đàn cừu ông chăn dắt không phải là sở hữu của ông mà là của điền chủ Hamít. Xabiđan chỉ có đôi cánh tay lực lưỡng, một cây sáo tự khoét lấy và bảy cô con gái mắt đen huyền. Cô út có tên gọi hơi khác thường: Tulip. Xabiđan rất yêu quí các con gái của mình, xong cũng đã nhiều lần ông than thở:

- Ôi, giá ta có đứa con trai….

- Vì sao ông ta lại thích con trai hơn? – Cây hoa Tuyết hỏi.

- Vì đối với một người cha, con trai giống như đôi cánh. Còn con gái… con gái rồi sẽ đi lấy chồng, sẽ bỏ cha và để lại cho trái tim ông nỗi đơn độc và buồn rầu.

Một hôm, cô út và là cô gái đẹp nhất của người chăn cừu – nàng Tulip mười sáu tuổi, mang bữa ăn trưa đến cho cha. Để cho người cha đang mệt mỏi được khuây khỏa, nàng bèn cất tiếng hát những bài hát nàng tự nghĩ ra và nhảy những điệu múa trông thật uyển chuyển và đẹp mắt. Đôi gò má nàng cứ hồng hào thêm lên, và cặp mắt đen láy thì sáng rực như hai vì sao, không một công chúa nào có thể sánh được.

Đúng giờ khắc ấy, số phận cay nghiệt đã phái điền chủ Hamít cưỡi một con ngựa hùng dũng đến trước đàn cừu. Vừa trông thấy nàng Tulip nhảy múa, gã bèn dừng ngựa lại, nấp sau mấy bụi cây nhỏ, thèm thuồng theo dõi từng động tác nhảy tuyệt diệu của cô gái kiều diễm.

Nhảy xong Tulip nói với cha:

- Cha ơi, con muốn được múa hát cả đời để cho mọi người được vui sướng.

- Ôi, con yêu quí của ta – người cha lắc đầu – Con là một cô gái nghèo hèn, kiếm đâu ra những xiêm áo lụa là và những bộ y phục múa trong suốt?

Hamít rình chờ cho đến khi cô gái mang bát đĩa về nhà thì xông ra túm lấy cô đưa cô về dinh cơ nhà mình. Gã đẩy Tulip vào một căn phòng kín, ở đó suốt từ lúc mặt trời mọc cho đến tận hoàng hôn. Hắn ra lệnh, hoặc Tulip làm vợ hắn, hoặc cô sẽ dầm mình trong đám bụi nhớp nháp với công việc dệt thảm tẻ ngắt và mệt mỏi trong căn phòng tối suốt đời. Tulip không nói gì, chỉ bậm môi ngồi xuống, với tay vào đám len dày nhớp nháp. Nàng bắt đầu dệt thảm ...

Một mùa Hè tối tăm và tuyệt vọng đã qua. Rồi mùa Thu và mùa Đông cũng chấm hết. Nhưng khi mùa Xuân vừa đến thì nỗi buồn nhớ núi non, nhớ những con suối chảy rì rào và tiếng chim ca bỗng dày vò Tulip khôn nguôi, khiến nàng phải đi đến quyết định: Hoặc là chết hoặc là trở về với tự do.

Một bữa nọ, Tulip lại bên cửa sổ phóng tầm mắt qua lỗ khe nhỏ nhìn xuống phía dưới. Nàng phát hiện ra ở ngay dưới chân cửa sổ có vô số những mảnh chai, kính vỡ – đó chính là cái bẫy, nếu tù nhân nữ nào của điền chủ Hamít liều mạng phá cửa sổ bỏ trốn thì sẽ bị cứa đứt chân. Đúng lúc đó có một con chim bay đến đậu ngay bên bệ cửa sổ – đấy chính là con bồ câu trắng của người chị cả tên là Phairidôđa.

Làm thế nào để báo tin về nhà đây? Tulip không biết viết, thậm chí ở nhà cũng chẳng ai biết đọc. Cô vội vã cắt ngay một mớ tóc đen của mình, dứt một vài sợi quí vẫn thường dùng để dệt thảm rồi chuyển qua khe hở cho chú bồ cầu tin cẩn. Chim tạm biệt nàng, bay đi.

Khi nhận được tin em út, Phairidôđa nghĩ nát óc tìm cách cứu em gái. Cuối cùng nàng đến gặp bà lão Turơxun. Bà lão sống đơn độc trong túp lều rách nát, ngày ngày kiếm cây cỏ làm thuốc chữa bệnh. Tương truyền Turơxun có thuốc phục sinh.

Turơxun nghe hết chuyện Phairidôđa kể, bà liếc nhìn mặt trăng rồi lầm bầm khấn:

- Tự do không phải thứ quà tặng mà phải đánh đổi nó bằng máu.

- Bằng máu của Tulip ? – Phairidôđa sợ hãi kêu lên.

- Không chỉ bằng máu của Tulip mà còn bằng máu của tất cả bảy chị em nhà ngươi. Mà không chỉ có thế, còn bằng chính cả máu của tất cả những người bạn quí, của những đứa bé nghèo nàn của các ngươi nữa.

Hãy nghe ta nói đây.

Sau hai đêm nữa, đến đêm thứ ba, khi mặt trăng bắt đầu mọc lúc nửa đêm, Hamít sẽ tổ chức tại dinh cơ nhà lão một bữa đại tiệc. Như thường lệ, bọn lính gác bao giờ cũng là những kẻ bị chuốc rượu say trước nhất, mặc dù sáng hôm sau họ phải trả giá bằng một cái đầu. Ngay đêm ấy, trước lúc trăng lên, chị em các ngươi và các bạn gái của Tulip phải lọt được vào dinh cơ, còn chim bồ câu sẽ chỉ cho các ngươi cửa sổ phòng giam các cô gái. Hãy đi chân đất đến gần cửa sổ mà mở ra. Ta nói là phải đi chân đất. Bàn chân các ngươi sẽ bị thương vì mảnh kính. Bây giờ ta sẽ nói tại sao. Hamít nhanh chóng phát hiện ra bầy nô lệ của gã chạy trốn và gã sẽ đuổi theo. Căn cứ vào một vài vết máu, gã có thể biết một cách rõ ràng bầy nô lệ trốn đi đâu, nhưng nếu dấu vết đó lại quá nhiều thì gã sẽ lúng túng, trong khi đó có người lại đang leo lên một sườn dốc đứng mà ngựa của gã không leo được.

Phairidôđa làm tất cả những việc mà Turơxun chỉ vẽ. Những tên lính canh bị chuốc rượu say mềm không còn nhận ra các cô gái đang lén lút bỏ trốn. Sau khi bị mảnh kính cứa nát bàn chân, các cô mở cửa sổ ra và khẽ gọi "Tulip ... Tulip ơi!"

Tulip nhảy ào qua cửa sổ, mặc dù hai bàn chân bị thương đau nhói nàng vẫn không dám kêu ca. Các bạn gái của nàng cũng chịu những đau đớn như thế. Các cô gái chạy toán loạn theo sườn núi. Dù hai bàn chân bị thương, phải chạy một cách khó khăn, các cô vẫn không dám rên rỉ, vì nếu để lộ, các cô sẽ mất tự do, một món quà mà các cô phải đổi bằng một giá quá đắt. Các cô cứ men theo sườn núi đá còn phủ tuyết mà chạy cho đến khi nghe rõ những tiếng vó ngựa dồn dập.

- Hamít đang đuổi theo chúng ta đấy! – Tuy Líp hét lên, giục mọi người – hãy chạy nhanh lên!

Các cô gái chạy trốn dường như có gió giúp sức cho họ. Tuy vậy Tulip đã bắt đầu đuối sức, nàng bị rớt lại sau. Ngựa của Hamít đã ập đến sau lưng nàng.

Chẳng lẽ nàng lại trở thành tù nhân của gã điền chủ không đội trời chung này, và lại không được trông thấy mặt trời cùng núi rừng nữa hay sao? “Không, thà chết trong tự do còn hơn là sống đời nô lệ!” Và, thế là Tuy Líp gieo mình xuống dưới vó ngựa. Cả bốn vó ngựa xéo lên người nàng, nhưng chính con vật đã bị khụp xuống và bị gẫy một chân. Hamít bị thương lết về nhà lúc trời còn chưa sáng, hối hả giục lũ gia nhân đuổi bắt những kẻ trốn chạy.

Tuy Líp người đẫm máu cố gượng đứng lên, nhưng mới đi được vài bước, nàng đã khựng lại và ngã sấp xuống tuyết.

Sáng hôm sau, Hamít cùng lũ lâu la mò lên đỉnh núi cao tuyết phủ. Trước mắt chúng hiện ra một cảnh tượng kì lạ: trên bãi tuyết trắng lạnh có cơ mang những bông hoa đỏ đã bừng nở.

- Chuyện đời hoa Tulip như vậy đấy. Tulip nói xong liền im lặng. Cây hoa Tuyết cũng lặng thinh.

Tôi mở bừng mắt, cảm thấy sống lưng ớn lạnh. Sáng nay, tôi vừa chơi trò bói hoa và phát hiện ngày sinh của mình trùng với mạng của hoa Tulip, và tháng sinh của tôi là tháng của Hoa Tuyết mùa đông ...

Để xóa bỏ cảm giác sợ hãi, tôi đứng dậy lấy chiếc áo len mỏng khoác vào, bước ra hiên nhà. Lạ chưa kìa, những bông tuyết mảnh mai kia đã kịp rơi xuống và trải khắp mặt đất một lớp trắng mỏng tự khi nào vậy? Còn chậu hoa Tulip đặt cạnh bức tường mà tôi kỳ công mang từ Đà Lạt về đây có một bông Tulip đỏ rực đã nở hết cỡ.

Tôi cúi xuống và phát hiện ra một giọt nước mắt khá to, trong suốt, dính chặt vào chiếc cánh dưới của bông hoa Tuyết ...

KỲ LAN

2011-12-05T21:04:00.001+07:00

Trong thế giới vốn đã vô cùng huyền diệu và đa sắc màu của Lan, thỉnh thoảng lại xuất hiện những loài Lan vô cùng kỳ dị, kỳ dị từ hình dáng, màu sắc, cho đến cấu trúc của chúng. Thật khác hẳn những loài Lan thông thường. Tuy vậy, đối với những người sành chơi lan thì kể cả những loại Lan rất đẹp như Lan Hồ Điệp, Địa Lan Kiếm Trần Mộng, Vân lan (Vanda), Cát lan (Cattleya) hay những loài cực hiếm như Disa, Dracula v.v… đều không được xếp vào mục “Những giống Lan kỳ dị”.

Vậy thì giống lan nào mới kỳ dị? Theo trang Web Hoa Lan Việt Nam thì lan kỳ dị thường phải đủ các đặc điểm sau đây:

1. Hình dáng kỳ dị, khác thường.

2. Hiếm trên thị trường thương mại.

3. Khó nuôi trồng hay gây giống

Ví như giống Lan Calochilus, còn gọi là Beard Orchid (Lan râu) dưới đây là một trong số những giống Lan có trong danh mục “KỲ DỊ”. Loài lan này có khoảng 10 giống mọc ở Úc châu, hoa mọc thẳng đứng và có từ 1 đến 20 hoa tùy theo gíống, hình dáng trông gần giống nhau nhưng khác về màu sắc.

(Lan Calochilus campestris, robersonii có màu Nâu đỏ)

Còn giống lan Nhện Caladenia dưới đây có khoảng 180 giống, phần lớn mọc tại Úc châu, New Zealand, New Caledonia, Malaysia và Indonesia. Lần đầu tiên được ngắm loài lan này , tôi đã giật mình không chỉ vì hình dáng cực lạ mà còn vì những cái tên của loài lan này. Lan Nhện Trắng gọi là Bạch tri thù, lan nhện đỏ là Huyết tri thù. Chính chữ “THÙ” của hoa làm tôi nghĩ nhiều đến một nữ nhân vật có tên là HÂN LY trong bộ truyện “Ỷ THIÊN ĐỒ LONG KÝ” của nhà văn Kim Dung. Hân Ly có một sắc đẹp tuyệt thế và một cuộc đời đầy đau thương, oan khuất và thù hận. Vì thế cô đã tự hủy hoại nhan sắc của mình bằng cách ra đảo Linh Xà dùng chất độc của nhện để luyện loại võ công cực độc “Thiên thù tuyệt hộ thủ”. Cũng may, Kim Dung đã mang Trương Vô Kỵ đến bên Hân Ly để tình yêu trong sáng ấy giúp cô lấy lại khuôn mặt và nụ cười trong trẻo ngày nào …

(Lan Nhện Caladenia)

Loài Chiloschista cũng có tên rất hay: Vô Diệp Lan. Đây là một loài lan không thân, không lá, chỉ có một mớ rễ quấn vào cành cây. Loài lan này có chừng 10 giống mọc ở Á châu như Chislunifera, nakompanomensis, ramifera, trudelli, usenoides, sweelimii ... Việt Nam có 2 giống là Exuperei và Pusilla.

Vườn lan nhà tôi trước kia có một trong hai giống lan này, nhưng bây giờ đã bị mất. Thật đáng tiếc.

(Vô Diệp Lan)

Còn loài Dendrophylax lindenii này có tên thông thường là Ghost Orchid – Lan Ma. Vào năm 1844 người ta tìm thấy ở Cuba, sau đó ở Bahamas và 50 năm sau mới tìm thấy ở vùng đầm ẩm ướt lầy Everglade, Florida. Giống lan kỳ lạ này cũng giống Vô Diệp Lan, tức là không có lá hay thân gì cả mà chỉ có rể bám vào cành cây. Hàng năm, vào khoảng tầm tháng 6-8, Lan Ma ra hoa một lần từ 1 đến 10 chiếc nở ra cùng một lúc, có hương thơm rất dễ chịu. Nhưng nhìn gần, cả nhành lan nhảy nhót, đung đưa trông giống một bầy nhái mầu trắng, còn nhìn xa xa, nhất là vô tình thấy chúng, thì cảm giác quả thật … khó tả lắm!

Giống lan này cực khó gây giống và rất khó trồng cho nên ít khi thấy ngoài thị trường. Cậu tôi vốn là nghệ nhân Lan có tiếng ở Đà Lạt, ông nhân giống thành công cả cây Thuỷ Tùng từ một nhành Tùng dại mà bạn ông gửi về từ bên Pháp, nhưng nhân giống Lan Ma bao nhiêu lần cũng không thành công. Hiện nay loài lan này cũng được xếp vào những cây thuộc danh sách số 2 của CITIES và được bảo vệ luật lệ của tiểu bang Florida và liên bang Hoa Kỳ.

Còn đây là một số loài lan tôi thấy trong danh mục Lan Kỳ Dị chứ chưa có dịp gặp qua bao giờ.

1/ Bulbophyllum - Cầu diệp, Lan Lọng

Đây là một loài lan có chừng 3000 giống khác nhau. Hoa một hay 2 chiếc lớn chừng 6 phân mọc ở Malaysia, Sumatra, Borneo, Philippine, Papua, quần đảo Solomon và Úc Châu. Hoặc một bông hoa duy nhất, nhỏ 1.5 đến 3 phân và có hương thơm mọc tại Ấn độ, Thái Lan, Miến điện, Mã lai.

2/ Drakaea, Hammer Orchid - Lan Tầm Sét

Loài lan này mọc ở phía tây nam Úc Châu, được xếp vào loài được bảo vệ. Người ta đặt tên lan Drakaea theo tên cô Drake, một nữ họa sĩ người Anh chuyên vẽ các loại thảo mộc và hoa lan vào năm 1800. Loài lan này cần phải có một giống tò vò để thụ phấn do đó rất khó gây giống.

3/ Caleana major, Flying duck orchid - Lan vịt trời.

Giống lan này mọc ở những vùng đất cát thuộc Úc Châu Hoa nở vào mùa xuân hay mùa hạt Khi có rưồi hay muỗi bám vào hoa, phần trên giống như chiếc đầu con vịt sẽ cụp xuống và đẩy côn trùng vào trong bụng hoa nơi chứa phấn và sau đó côn trùng sẽ bay đi và giúp cho hoa khác được thụ phấn. Lúc mới đọc tên lan trong danh mục, tôi nghĩ sao lại gọi lan là … Vịt!? Gọi là Hạc Lan có hơn không, nhưng đến khi tra tới mục hình ảnh, ngắm xong, tôi công nhận – Đúng là Lan vịt trời! Thông thường, hoa lan đẹp là nhờ cái họng lan, nhưng cái họng giống lan này giống cái mỏ vịt thật ...

4/ Diuris corymbosa, Donkey orchid - Lan tai lừa

Loài lan này có khoảng 50 giống mọc ở tây nam nước Úc. Cây lan cao chừng 30-40 phân vói 2 –3 chiếc lá dài khoảng 20 phân. Hoa từ 1 đến 5 chiếc to khoảng 2.5 phân, nở vào mùa Xuân. Sau đó cây sẽ nằm trong tình trạng ngủ trong mùa Hạ. Củ lan sẽ tăng trưởng dần dần cho mùa hoa năm tới. Loài lan này trông thật đáng yêu nhưng cái tên của nó làm tôi có chút nhầm lẫn. Có một loài lan khác cũng có tên Donkey orchid - Lan tai lừa, nhưng sang Việt Nam có tên rất đẹp: Lan Chuỗi Ngọc. Lên Đà Lạt, tên còn đẹp hơn nữa: Lộng Ngọc. Tôi sẽ viết cho Lộng Ngọc yêu quý của tôi một bài viết khác. Còn thì tạm dừng chuyện hoa lan ở đây vậy.

(Tham khảo nguồn: HOA LAN VIỆT NAM)

LAN THIÊN NGA

2011-12-05T21:00:00.001+07:00

Lan Cynoches (Lan Thiên nga) viết tắt Cyc. là một loài phong lan do John Lindley công bố vào năm 1832 căn cứ theo một bông hoa do nhà trồng lan Loddiges & Son gửi cho. SAu đó John Lindley đã dùng tên chủ nhân vườn lan đó để đặt tên cho cây lan Cynoches lodigesii.

Không giống như những loài lan khác, thường có nhị đực và nhị cái cùng ở trong một bông hoa. Loài lan này lại có hoa cái và hoa đực riêng biệt, có khi cùng một cành và có khi lại ở một cành khác.

Lan Cynoches cũng cùng một giòng họ với Catasetum, Mormodes, Clowesia. Chữ Cynoches do tiếng Hy lạp "Kyknos" có nghĩa là Thiên Nga và "auchen" có nghĩa là chiếc cổ, căn cứ vào hình dáng trục nhụy của bông hoa đực. Thân cây lan trông tựa như điếu xì gà, dài khoảng 20-40 cm trên ngọn có vài chiếc lá to bản, mỏng và có gân. Dò hoa mọc ở gần ngọn có một vài hoa hoặc rất nhiều hoa như Cyc. cooperi.

Hoa nở vào mùa Thu rất thơm và lâu tàn, to chừng 12-15 cm tùy theo giống. Loài lan này có chừng 25 giống mọc từ Mễ Tây cơ qua Trung Mỹ tới lưu vực sông Amazon thuộc Peru.

Những loài cây nỗi tiếng trên thế giới

2011-12-05T20:55:00.001+07:00

1. Cây cô đơn

Cây bách là loài cây được các nhà khoa học gọi đùa "cây cô đơn" bởi cách sinh trưởng đơn lẻ và tư thế một mình chơ vơ trước biển của chúng.

(Cây bách chơ vơ trước biển)

2. Cây khổng lồ

Củ tùng là một loại cây chỉ phát triển tại Sierra Nevada, California, và được đánh giá là một trong những loại cây vĩ đại nhất thế giới. Cây lớn nhất được tìm thấy tại Vườn quốc gia củ tùng có độ cao 275m, nặng 6000 tấn, thể tích 1.468 m³. Cây củ tùng này đã có khoảng 2.200 tuổi, và mỗi năm nó sẽ còn tăng thêm 1m8 chiều cao nữa.

(Cây củ tùng lớn nhất thế giới)

Những cây bách lớn nhất được phát hiện gần thành phố Oaxaca, Mexico. Thân cây lớn nhất của cây bách có thể lên tới 58m khiến cho người ta vẫn thường đùa rằng, đừng ôm cây, hãy để cây tự ôm bạn.

(Cây bách khổng lồ còn có tên "Tree of life")

3. Rễ khổng lồ

Không được liệt vào danh sách những loại cây to nhất thế giới, nhưng cây đa cổ kính lại gây ấn tượng ở những chiếc rễ đâm ra từ cành và bám xuống mặt đất. Cây đa nổi tiếng nhất có tên Sacred Fig (cây thần) được tìm thấy tại Anuradhapura, Sri Lanka. Người ta truyền rằng đây chính là một cây được phát triển từ cái gốc của một cây khác kể từ khi đạo Phật được khai sáng vào thế kỷ thứ 6 trước Công nguyên. Với ước tính được trồng từ khoảng 288 trước Công nguyên, cây đa này được đánh giá như là một loại cây già nhất thế giới do con người trồng.

(cây đa cổ thụ già nhất thế giới do con người trồng)

4. Cây cao nhất thế giới

Cùng họ với cây củ tùng, cây tùng bách gỗ đỏ được đánh giá là loại cây cao nhất thế giới. Năm 2006, nhà tự nhiên học Chris Atkins và Michael Taylor đã tìm thấy loại cây cao nhất có tên Hyperion với chiều cao 155,6 m, vượt kỳ tích của cây Stratosphere tại công viên quốc gia với 112,8m.

(Cây tùng bách gỗ đỏ trrong vườn quốc gia)

5. Cây lâu năm nhất

Cây già nhất thế giới chính là cây thông có tên Methuselah tại California với 4.838 tuổi. Methuselah được đánh giá không chỉ là một cây già nhất mà còn được đánh giá là cây thuộc dòng vô tính sót lại lâu nhất.

Trước đó, vào năm 1964, kỷ lục này thuộc về cây Prometheus với khoảng 5000 tuổi, nhưng thật đáng tiếc là nó đã không thể sống sót chính vì bàn tay của các nhà khoa học.

6. Quần thể cây lớn nhất

Cây dương: điều đặc biệt là hầu hết các loại cây dương trên vùng đất Utah đều có hình dáng tương tự nhau. Những giống cây dương này trải dài trên 43 hécta với 47.000 thân cây, độ tuổi trung bình là 130 tuổi, và người ta cũng ước tính là quần thể cây này đã tồn tại khoảng 80.000 năm.

Cây bao báp: Một cây bao báp bình thường có thể phát triển ở chiều cao 30m và chiều rộng 11m. Hình dáng kỳ lạ với thân cây phình to có thể chứa được tới 120.000 lít nước. Bao báp thường phát triển ở Châu Phi hoặc Úc. Quần thể cây bao báp vĩ đại nhất thế giới có thể tìm thấy tại Morondava, Madagascar.

7. Cây bị làm bàn tay con người "làm xiếc" ghê gớm nhất

Nhờ bàn tay can thiệp của con người, những cây có hình thù kỳ quái đã được tạo nên. Ví dụ điển hình là cây hình giỏ, để tạo nên một hình dáng kỳ lạ này, người làm vườn Axel Erlandson đã phải ghép sáu cây sung lại để hình thành những mắt lưới.

(cây hình giỏ)

(cây "Bậc thang lên thiên đường")

(cây Chiếc cổng đón chào - "Welcome")

Cây sồi có hình nhà thờ là một cây rất nổi tiếng ở Pháp, hơn cả một cái cây thông thường, người ta còn tái tạo nó theo hình một tòa nhà cùng với phòng để cầu nguyện. Vào năm 1669, các kiến trúc sư l’Abbe và Cerceau đã quyết định khoét một thân cây sồi 500 tuổi (vào thời điểm đó) để tạo hình một nhà thờ. Cho đến thời điểm này, cái cây kỳ lạ này đang chết dần chết mòn. Người ta đã phải cố kéo dài sự sống của nó bằng sự trợ giúp của dây cáp và các cột chống để hi vọng cái cây sẽ còn sống mãi với thời gian.

(Cây "Nhà thờ")

Những cây Bao báp tại Kayila Lodge, Zambia bị biến thành WC, nơi giữ xe phế thải ...

(Cây "toilet")

8. Cây biểu cảm ...!

************

(Hình ảnh và bài viết lấy từ bộ tư liệu tham khảo riêng, nguồn: A correr of mine)

HOA HỒNG SỚM MAI

2011-11-29T01:13:00.001+07:00

Cuối cùng thì đất đã đón nhận tình yêu của Doan, chia sẻ với những vất vả nhọc nhằn của Doan, hoá thân thành một vườn hồng đỏ thắm. Doan yêu tất cả các loài hoa, nhưng yêu thích nhất vẫn là hoa hồng. Trong mảnh vườn nhỏ nhà Doan, hồng nở đỏ ba luống dài suốt bốn mùa xuân hạ thu đông.

Doan yêu hoa hồng không phải vì hoa hồng được tôn là hoa hậu của các loài hoa. Không phải vì hồng là hoa để tỏ tình, là hoa của tình yêu. Ôi, những đoá hoa hồng bảy cánh đỏ mịn nhung tuyết, khum khum hình cái vỏ hến úp, ấp ôm bao bọc nhau, thật kín đáo ý nhị mà vẫn tươi mới hào phóng dạt dào! Hồng, cơn nhiệt hứng âm thầm! Hồng đẹp cao quý vương giả. Hồng đẹp thật mà bình dị. Không, còn hơn thế nữa. Đó là những buổi sáng tinh mơ, bố mẹ Doan, các em Doan quây quần ăn sáng quanh chiếc bàn tròn và. Doan từ ngoài vườn đi vào, tay ôm bó hồng còn rười rượi sương đêm. Hồng tươi nở trong cái lọ gốm đặt ở giữa chiếc bàn nhỏ. Chúng đem đến cho mọi người cả một bình minh chan chứa tình yêu đời. Chúng đẹp hơn cả hình thể chúng. Dường như chúng không chỉ hiện diện ở nơi đây; chúng tự tạo nên ý nghĩa. và vẻ đẹp ở cõi vô hình, ở chốn vĩnh hằng!

Còn bây giờ thì chính Doan cũng cảm động. Đặt lọ hoa pha lê xoè nở cả mười bông hồng đem từ vườn nhà đến trên cái bàn nước của cơ quan, Doan có cảm giác khung cảnh căn phòng nhỏ giản dị đã biến đổi hoàn toàn. Mười bông hồng rung rinh, nghiêng nghé, chẳng ai sai khiến, cứ tự nở, tự làm đẹp cho cảnh quan xung quanh.

Hồng đẹp vẻ đẹp thiên lương thế ai mà không yêu? Nghiêng đầu ngắm lọ hoa, Doan thầm nghĩ. Và quả nhiên, ngay lúc đó chưa kịp quay lại, Doan đã nghe thấy tiếng cười đánh lưỡi tặc tặc và xuýt xoa ở sau lưng mình.

- Chà chà... hoa và người ở đâu ra mà đẹp thế kia!

Quay mặt lại, Doan nhận ra ông Quanh, trưởng phòng hành chính cơ quan, vừa đẩy cửa bước vào là vừa kịp cất tiếng chào ông, Doan đã thấy ông trật cái mũ cát-két da, để lộ khuôn mặt dài, khổ ải, với cái trán dô bước lại cạnh lọ hoa, nheo nheo hai con mắt tinh anh nhìn Doan, đoạn tiếp tục tặc tặc lưỡi và văn hoa đến bất ngờ.

- Này cô Doan, tôi đố cô, ở đây giữa cô và hoa hồng, ai đẹp hơn ai đấy?

***

Mười tám tuổi. Mắt sáng. Môi tươi. Mặt như rạng đông một ngày mới. Như hoa nở vừa độ. Không một nét lầm lỡ, không một gợn u sầu. Học hết trung học, ngày ngày ở nhà chăm bón mảnh vườn hoa, một ngày kia qua Trung tâm giới thiệu việc làm, Doan được dẫn đến trước mặt ông Quanh, trưởng phòng hành chính cơ quan này.

- Tôi đã xem lí lịch của cô rồi. Nghĩa rằng là bố mẹ cô đều là người lương thiện! Cô mấy năm học ở trường phổ thông đều đạt học sinh tiên tiến. Nay đến tuổi lao động, xin đi làm. Có đúng thế không?

- Dạ.

Ông Quanh đưa tay chùi đám bọt bia trắng xoá bám ở mép, đặt cốc bia xuống bàn, gõ ngón tay vào tập hồ sơ xin việc của Doan, nhìn Doan vẻ hài lòng vì tiếng đáp rất ngoan của Doan, đoạn gật đầu đánh khục:

- Tôi nhận cô. Nhưng không phải là nhận vào biên chế đâu. Cái đó còn lâu. Nhận đây có nghĩa rằng là nhận vào làm tạp vụ, mà cũng là hợp đồng ngắn hạn sáu tháng một thôi, cô hiểu chưa?

- Dạ cháu hiểu.

- Nghĩa rằng là lương của cô mỗi tháng là 200.000 đồng.

- Dạ.

- Đó là điều phải sòng phẳng. Tính tôi thế. Nghĩa rằng là tôi ưa lí tình phân minh.

- Dạ.

- Nhưng mà cô cũng chớ có nghĩ tạp vụ là công việc đơn giản nhẹ nhàng. Nói cô đừng nghĩ sai. Tôi đây, tôi ngày nay có được chức vụ lớn thế này nhưng khởi đầu cũng là anh tạp vụ, tạp công rồi phấn đấu dần mà lên. Nghĩa rằng là Bạch thủ khởi đầu nan. Cô có hiểu ý câu ấy không?

Ngừng lời, đưa vại bia lên miệng, khà một hơi, đã tưởng ông chấm dứt bài giáo huấn kề cà, thì ông lại đưa mu tay chùi mép vênh vênh cái mặt lười cày đầy vẻ hãnh tiến, tiếp tục cao giọng:

- Không đơn giản nhẹ nhàng đâu. Nghĩa rằng là làm việc với tôi là phải cật lực, từ đầu hôm tới tối chẫm đấy. Thêm nữa, nói ví dụ cái cốc bia tôi đang cầm trên tay đây. Vì sao họ làm cái cốc bia đại bố, rót vừa hết một lon bia, cô cớ biết không. Ấy là vì bia, một khi rót nhiều lần thì các phần tử nó vỡ ra và bia biến vị thành đắng mất ngon. Đó, cái đó là kiến thức, người tạp vụ phải học. Cô nhớ chưa?

- Dạ, cháu nhớ.

- Nhân tiện tôi cũng phải nói để cô biết. Tôi là người kĩ tính. Nghĩa rằng là tôi yêu cái sự sạch sẽ. Cô nên nhớ rằng tôi có cái mũi thính, thính hơn cả khuyển cảnh, cô có biết khuyển cảnh là gì không, nghĩa rằng là chó cảnh sát ấy. Cái cốc bia này, giả dụ cô rửa không sạch. Cầm lên tay, ngửi thoáng một cái là tôi biết liền. Còn thật thà là cái đức tính hàng đầu của người nhân viên...

Nuốt nước bọt đánh ực, ngắt đoạn lời dạy bảo cô nhân viên dưới quyền mình, ông Quanh lại chiêu tiếp một ngụm bia nữa, và lần này mặt đỏ hừng vì ngấm men bia, giọng ông vừa the thé vừa chênh vênh, nghiêng ngả.

Ôi, ông Quanh, cấp trên trực tiếp của Doan! Ông Quanh nghĩa rằng là, ông Quanh mũi thính như mũi cảnh khuyển. Ông Quanh lên mặt cao ngạo với một con bé tạp vụ ranh con! Ông Quanh là nhân vật gây nên những trận cười bất tận của mọi người trong cơ quan. Ông Quanh có thế thật. Nhưng, nghe ông nói, nhìn cái mặt kênh kênh của ông, Doan cứ thấy ngờ ngợ thế nào. Nghĩa rằng là giờ mới được đóng vai thượng cấp nên ông vừa thích vừa lên mặt kẻ đa sự đa ngôn, lại vừa hình như muốn giải tỏa một nỗi niềm đã tích đọng bấy lâu ở trong lòng.

Nhưng mà thôi bây giờ thì Doan chỉ cần biết, dẫu có bị mọi người coi thường, trở thành đề tài để người ta đàm tiếu thật, nhưng ông Quanh quả thật là một cấp trên kĩ tính và xét nét. Nhưng, ông có kĩ tính đến chi li, xét nét đến khắc nghiệt, thì Doan cũng chẳng sợ. Sao Doan lại có thể như chị tạp vụ mới bị ông Quanh sa thải, mua nước cam cho giám đốc. Tiếp khách chỉ có 5.000 đồng một cốc mà lại khai vống lên 8.000 để kiếm lời? Chổi xô, xà phòng, giấy lau... mọi thứ đồ vật Doan ra chợ mua về, báo giá cho ông, ông ghi lại, rồi ông tha hồ đi khảo giá ở các cửa hàng khác nhau, so sánh đắt rẻ từng đồng lẻ, Doan cũng chẳng sợ. Khuất tất là tính xấu đáng ghét nhất của con người chưa bao giờ Doan chạm phải! Còn sạch sẽ thì Doan có thừa! Còn chịu thương chịu khó thì khỏi cần nói! Mảnh đất đầu thừa đuôi thẹo ở sau nhà đầy cỏ dại, dưới bàn tay Doan chẳng đã hoá thân thành một vườn hồng đỏ thắm, để mỗi sớm Doan có thể hái đem tới cơ quan cả một bó hồng đỏ sao. Ôi những bông hồng đẹp như một thực thể lại bí ẩn như chỉ tồn tại ở cõi vô hình!

***

Chẳng lẽ hồng đẹp cái đẹp thực thể hữu hình, lại hàm chứa những bí ẩn khôn dò? Hoa chẳng lẽ cũng như người. Và theo nhận xét của Doan thì ông Quanh không chỉ là người hay ngắm những đoá hồng sớm mai Doan hái từ nhà mang đến cơ quan, ông còn là người tinh tường, giàu suy cảm lắm.

- Này, cô Doan. Tôi có một, thắc mắc muốn hỏi cô: Tại làm sao hoa hồng cô hái từ nhà cô đến lại tươi được lâu thế? Cả một tuần còn chưa héo!

Một sớm mai ngắm những đoá hồng sau một tuần ở phòng khách còn tươi mởn, ông Quanh đột ngột hỏi Doan. Doan cười:

- Cháu đố bác đấy!

ÔngQuanh nhó nháy lại con mắt nhỏ tinh quái:

- Nghĩa rằng là hồng nhà cỡ là loại đặc biệt?

- Không phải. Đơn giản là cháu có một cái mẹo. Cháu bẻ hết gai của nó đi. Hồng hết gai thì sẽ tươi lâu bác ơi.

- Nghĩa rằng là thật như thế à?

- Mẹ cháu dạy cháu thế ạ.

Khậm khặc ho, đưa tay nới nút cà vạt ở cổ, mặt ông Quanh sần sượng như kẻ bị thua cuộc, lại như người vừa phát hiện ra một điều thú vị mới mẻ.

- Thế tôi đố cô một câu nhé!

Đứng dậy, cắn cắn môi, mặt ông trưởng phòng đang linh lợi chợt đờ ngây khi bắt gặp nét trong sáng và hiền lương của gương mặt Doan.

- Cô Doan, tôi hỏi cô. Vì sao hoa lại đẹp, cô có biết không?

Thoáng chút tư lự, hết câu hỏi, ông Quanh từ từ ngồi xuống ghế. Nhưng ngay sau đó, không cần đợi Doan trả lời, ông đã gật đầu, đổi mặt trầm tư và bỗng trở nên trang trọng khác thường.

- Đó là vì hoa đẹp cũng như người đẹp, nghĩa rằng là nó không cần bất cứ một thứ gì phụ thêm vào, tô điểm thêm cho. Vì nhìn nó, con người ta thấy mình trong sạch lên, Doan à.

* * *

Mùa xuân ấy, như được hưởng phép lạ, mảnh vườn nhỏ của Doan biến thành một thảm đỏ, bồng bồng như bọt biển, như một ảo ảnh vừa rực rỡ vừa mơ màng. Hồng nở chíu chít, sắc đỏ át cả màu xanh ở mỗi cành, mỗi khóm. Cứ như là Doan đã làm xong chức trách cắm cành dâm xuống đất, còn giờ là hồng tự mọc, tự kết nụ, nở hoa, tự làm đẹp cho cảnh quan. Nhưng nhìn vào nhịp điệu ra hoa và vẻ tưng bừng hớn hở của mỗi đoá, Doan bỗng như nhận ra vẻ đẹp kì ảo của chính mình, một vẻ đẹp như ông Quanh nói, không phụ thuộc vào bất cứ cái gì, một vẻ đẹp tỏa ra sức thôi miên, đưa con người vào những miền suy tưởng sâu xa. Hồng bừng bừng cơn hưng phấn, giãi bày, dâng tặng. Và thế là từ hôm ấy Doan đã có thể ngày nào cũng hái một bó hồng lớn đem đến cơ quan, suốt tuần lần lượt đặt hoa, từ phòng tài vụ, đội bảo vệ, tổ lái xe... tới phòng giám đốc Quý.

Một buổi sáng, đang ôm bó hoa vào phòng giám đốc Quý, Doan bỗng nghe tiếng ông Quanh gọi giật. Quay lại, Doan thấy ông trưởng phòng mũ cát-két da, áo bu-dông da gọn ghẽ và trai trẻ, đang tử ngoài sân bước vào. Buổi sáng cuối xuân, ngoài sân sương bay mờ ảo, thấp thoáng nỗi hoài cảm xa gần. Chưa đến giờ tầm. Các phòng ốc chỉ nhấp nhô bông hình những đồ nội thất vô tri.

- Mới có sáu giờ rưỡi, bác đến sớm thế! Bác uống trà cháu mới pha nhé.

Đã quen thân với ông, Doan chủ động, vừa đặt bó hoa xuống bàn nước, vừa rót nước mời ông. Trật mũ, hai con mắt thoáng nỗi đăm chiêu lướt qua những đoá hồng tươi mởn, ông Quanh chậc lười:

- Đêm qua nằm chả ngủ được. Bốn giờ dậy, đi quanh hồ hai chục vòng, về tắm nước lạnh, rồi ra hiệu phở ăn một bát, nhưng trở về cũng mới chỉ có năm giờ bốn mươi lăm phút.

- Chả bù cho cháu hồi còn đi học. Nếu không có đồng hồ báo thức thì cháu phải ngủ tít một mạch đến mười giờ cơ!

Doan nói. Ông Quanh lắc lắc đầu:

- Tuổi già đến cùng với chứng mất ngủ. Mà ngủ sao được, đời bao nhiêu chuyện phải nghĩ ngợi.

- Thật ra là khi có công việc gì đó phải nhớ thì cháu cũng chẳng ngủ được một mạch đâu. Nó cứ như người mắc nợ, lúc nào cũng canh cánh bên lòng ấy. Đấy, từ ngày cháu đi làm, nhất là từ ngày cháu cải tạo mảnh đất hoang thành cái vườn trồng hoa thì cứ độ hơn năm giờ là cháu thức rồi. Cháu dậy để đi tưới tắm, chăm sóc hoa.

- Còn tôi có thói quen dậy lúc bốn giờ là từ khi ở tù.

- Ớ ... tù?

Cùng với tiếng hỏi giật của Doan, ông Quanh cũng nhận ra ngay là mình đã buột mồm. Ông vội đưa tay lên che miệng. Rồi lắc đầu, cười gượng gạo như là lảng chuyện:

- Nghĩa rằng là chuyện đời rắc rối lắm. Cô Doan học hết trung học, có biết đời ông nhà thơ ngông nổi tiếng trước ta là Nguyễn Công Trứ không? Ông Nguyễn Công Trứ làm quan dinh điền sứ, có công đầu trong việc lấn biển khai hoang vùng Kim Sơn ấy.

- Cháu có được học qua về ông ấy ạ.

- Đang là quan thượng thư tức là ngang hàng, bộ trưởng bây giờ, đùng một cái bị giáng chức xuống thành thằng lính hầu. Nghĩa rằng là lên voi xuống chó trong nháy mắt. Ngẫm ra, đời tôi cũng có chỗ nó giông giống như đời ông Trứ. Tất nhiên là tài cán, danh vị thì tôi không so được.

- Trời!

Doan thốt kêu. Ông Quanh nhệch môi, hàm răng cặn sỉ, thoáng một cái cười vô thanh và ngán ngẩm. Ồng Quanh hoá ra không chỉ hiện ra bằng những gì đã bộc lộ. Ông Quanh không chỉ là nhân vật gây cười, lắm lời, nhiễu sự, hay lên mặt cha chú một cách cạn cợt. Ông Quanh còn là một uẩn khúc, chưa được giãi bày, một ẩn số chưa được giải đáp. Điều Doan ngờ ngợ ngay từ buổi đầu tiếp xúc với ông, có thể là đây chăng? Ông Quanh sống không yên ổn, trong lòng ông còn những bức bối, âm thầm và chúng sẽ được bộc lộ trong cơn tự kỉ ám thị vì ngoại cảnh kích ứng. Và bây giờ, ông đang ở trạng thái tâm trạng bị giày vò dữ dội, mất tự chủ. Hay sau bao năm trời thất cơ lỡ vận, giờ ông mới có được một kẻ dưới quyền là Doan để có thể thở lột tâm sự? Doan không giống mọi người trong cơ quan xa lánh ông, luôn lấy ông làm trò cười. Doan trong sáng, hồn hậu lương thiện như hoa.

Khuôn mặt dài nhợt bệch vì xúc động, ông Quanh chống tay vào mặt bàn, đứng dậy. Môi ông lật bật, những câu nói giật cục quen thuộc như không kìm giữ được, liên tục buột qua vành môi ông:

- Thôi, cô đem hoa vào cho ông giám đốc Quý đi. Tôi nói điều này cô đừng cho là tự kiêu. Đúng là tôi đã có con mắt xanh khi nhận cô vào làm việc ở đây. Cô thật là một cô bé ngoan, chịu khó và có tấm lòng nhân hậu cao quý. Qua cô, qua việc cô đem hoa của nhà đến làm đẹp cho cơ quan, tôi nhận ra, một con người có thể đem lại rất nhiều niềm vui cho mọi người. Cô Doan à, cả đời tôi, tôi không nuông nịnh ai đâu. Cả cậu Quý giám đốc kia cũng vậy. Đang gọi là ông tôi hạ giám đốc xuống hàng cậu chắc cô ngạc nhiên, hả? Chẳng có gì lạ đâu. Em út tôi còn hơn cậu ta năm tuổi cơ. Hơn nữa, chính cậu ta cách đây mười lăm năm chỉ là anh nhân viên dưới quyền tôi. Và lẽ ra, phòng giám đốc mà cô sắp đem hoa vào, chính là chỗ ngồi của tôi đấy!

- Bác Quanh!

- Thật thế đấy. Tôi đã ngồi ở phòng đó hai năm. Nhưng sau đó, tôi lại như ông Nguyễn Công Trứ bị giáng chức, bạch thủ khởi đầu nan bắt đầu từ chân tạp vụ. Thật thế đấy. Tôi ở tù ra, trở lại cơ quan này, cậu Quý đã lên giám đốc. Cậu ta là một người tốt. Cậu ta bảo tôi: “Anh Quanh, em rất thương anh, rất thông cảm với anh. Cậu ta nhận tôi vào làm tạp vụ hợp đồng. Nghĩa rằng là tôi lại bắt đầu phấn đấu. Và bây giờ tôi đã trở lại biên chế, rồi lên được chức trưởng phòng. Cuộc đời nó rắc rối thế đấy! Nào ai học được chữ ngờ. Nghĩa rằng là chỉ cần một tí sơ sẩy thôi, là lập tức lộn tùng phèo tất cả...

Mười tám tuổi, như hoa hồng vừa hé nụ, lần đầu tiên trong đời, Doan được biết tới cái phức tạp của cuộc sống, được tiếp xúc với một người như ông Quanh, được sống trong những cảm xúc đa chiều như lúc này.

Ông Quanh đã bị tù? Tội lỗi gì đã đưa ông vào vòng lao lí? Vì ham mê tiền bạc? Vì đắm chìm trong mê cung ái tình? Vì không kìm được bản năng tăm tối mà rơi xuống chốn bùn nhơ? Doan không thể hỏi. Vì lúc này, thật quá bãt ngờ, ông Quanh bỗng ngồi thụp xuống, đưa hai tay lên ôm mặt. Ông Quanh khóc. Khóc nức nở như một đứa trẻ bị đòn oan và ân hận. Khóc trong cơn tự kỉ ám thị kinh hoàng.

- Bác Quanh! Bác Quanh! Bác làm sao thế? - Sợ hãi, Doan kêu khe khẽ.

Giữa hai người, những bông hồng sớm mai rung rinh niềm kiêu hãnh và cơn nhiệt hứng mạnh mẽ âm thầm./.

(TRUYỆN NGẮN – MA VĂN KHÁNG)

ĐỖ QUYÊN

2011-11-29T01:11:00.001+07:00

“Vương quốc hoa đỗquyên” nằm dưới chân đỉnh Phanxipăng trên dãy núi Hoàng Liên hùng vĩ. Nơi đây mớiđược các nhà khoa học Việt Nam phát hiện 30 loài cây đỗ quyên mọc tự nhiêntrong rừng nguyên sinh ngàn tuổi. Mỗi năm, vào độ tháng Tư, hoa đỗquyên lại lộng lẫy, kiêu sa xòe nở rực rỡ trên đườnglên "nóc nhà Đông Dương", mời gọi hàng trăm đoàn khám phá khu rừngQuốc gia Hoàng Liên.

Theotiến sĩ Nguyễn Quốc Trị - giám đốc Sở Khoa học công nghệ tỉnh Lào Cai, mộttrong những nhà khoa học trẻ gắn bó nhiều năm với đề tài nghiên cứu sự đa dạngcủa nguồn gen động thực vật vùng núi cao trên dãy Hoàng Liên, đỗ quyên là mộtnhóm các loài cây cho hoa đẹp, đa tác dụng và có giá trị nhiều mặt.

Mấynăm gần đây hoa đỗ quyên đang tạo ra sản phẩm du lịch hấp dẫn du khách khichinh phục đỉnh Phanxipăng, kết hợp khám phá các loài hoa đỗ quyên mọc tự nhiênvà nở hoa tuyệt đẹp trên "nóc nhà Việt Nam”.